די דעבאטע צווישן
@אלפא און
@איזי פאזען אין די ערשטע פאר נומערן פון "כוואליעס", ארום די פראגע צי "ענטפערן א פראגע" איז בעיקר א פסיכאלאגישער פראצעס (אלפא), אדער קען עס געבן אמת'ע מעטאפיזישע און עמפירישע הבנה (איזי פאזען), האט מיר געכאפט פון דער ערשטער מינוט.
מיין ארעמע מיינונג איז אבער אז ביידע זייטן פארפעלן צו דערמאנען דעם יסוד וואס ליגט ביים הארץ פונעם סוגיא, נעמליך, וואס א פראגע איז בכלל? און דאס איז וואס פירט צום כלומר'שטן ויכיח צווישן זיי.
אלזא, פראגעס, ווען מען צונעמט זיי אויף שטיקלעך, זענען בעצם לאגישע סטרוקטורן וואס זענען פול מיט באהאלטענע הנחות, און די הנחות זענען די וואס באשטימען וועלכע ענטפערס קענען זיי באפרידיגן.
אין דעם זין איז א פראגע מיט גארנישט אנדערש ווי א פראפאזיציע וואס מען מאכט, וועלכע נויטיגט זיך אין עטוואס בארעכטיגונג כדאי ער זאל מאכן סענס.
נעמט אלפא'ס ביישפיל: "פארוואס רעגנט?"
הנחה א: עס איז דא אזא זאך ווי "רעגן"
הנחה ב: רעגן איז א געשעעניש וואס האט א סיבה
הנחה ג: מיר קענען פארשטיין די סיבה
אן דעם וואס מען נעמט שטילערהייט אן די אלע הנחות, מאכט די עצם פראגע נישט קיין סענס!
די פראגע וואס פאלגט נאך: "וואס איז די סיבה פון וועמען הנחה ב רעדט?" איז שוין אביסל שווערער אריינצולייגן אין לאגישע טערמינען, ווייל דאס ווענדט זיך שוין אין ווער עס פרעגט די קשיא און וואס ער וויל דערגרייכן דערמיט. אבער דאס איז אמאל זיכער אז יעדע שאלה מוז בהכרח קומען באגלייט מיט א שטילע צורך, אזא סארט "פארוואס פרעגסטו?", כדאי מען זאל קענען באשטימען וועלכע סארט ענטפער צו געבן.
סתם א שאלה אן קיין שום הנחות, און אן קיין שום תועלת, איז קיין שאלה נישט. עס פעלט דערפון א שטיק.
און דא ליגט דער ערשטער הונט, וועמען אלפא האט שוין אנגערופן ביים נאמען, באגראבן. דער מציאות אז די סאמע זעלבע ווערטער קענען באדייטן דריי באזונדערע סארט פראגעס, געוואנדן אין די באהאלטענע הנחות, און דער צורך פארוואס דער שאלה ווערט נולד.
די ווערטער "פארוואס רעגנט?" קענען טאקע מיינען: "דורך וועלכע פיזישע מעכאניזם ווערט וואסער געשלעפט פון דער ערד צום הימל און צוריק?"
אבער עס קען פונקט אזוי מיינען: "פאר וועלכן צוועק אדער תכלית האט דער באשעפער געמאכט אז עס זאל רעגענען?" און דא ליגן גאנץ אנדערע הנחות באהאלטן, נעמליך:
הנחה א: דער אויבערשטער מאכט אז עס זאל רעגענען
הנחה ב: אויב דער אויבערשטער טוט עפעס, האט עס א תכלית (מען פרעגט דאך נישט "צי" רעגן האט א תכלית, נאר וואס דער תכלית איז)
הנחה ג: מיר קענען וויסן וואס דער תכלית איז
און עס קען אויך מיינען א דריטע פראגע: "וועלכע ראלע שפילט רעגן אינעם עקא סיסטעם פון נאטור?" וואו די הנחות וועלן ווידער זיין פארשידנארטיג.
אלע פון די פראגעס נוצן די זעלבע ווערטער, אבער וואס מאכט זיי פאר באזונדערע פראגעס איז דער פאקט אז זיי נעמען אן באזונדערע הנחות, וואס באדייט אז זיי וועלן זיך באפרידיגן מיט באזונדערע ענטפערס!
און דאס איז דאס גאנצע וואס באשטימט צי אן ענטפער איז ריכטיג. א ריכטיגער ענטפער איז נישט נאר "אמת" - ער מוז אויך פאסן צו די הנחות און כוונה פון דער פראגע.
א טיפישע ערשיינונגען ביי צענערלינגען איז אז זיי הייבן אן ענטפערן שאלות, מיט די אומריכטיגע הנחות.
נעמט אזא משל:
"פארוואס צינדט זיך מיין קאר נישט אן?" (די הנחות: דער קאר איז צובראכן, עס איז פארהאן א פיזישע סיבה דערצו, דער סיבה איז עפעס נוצליך. די הנחות זענען דירעקט פארבינדן מיט דער סיבה פארוואס דער מענטש פרעגט די שאלה.)
אויב איינער ענטפערט: "ווייל דער אויבערשטער האט באשלאסן אז היינט זאלסטו נישט פארן." האט ער געענטפערט די פראגע? טעכניש, אפשר יא (אויב עס איז אמת). אבער ער האט נישט באפרידיגט די לאגישע סטרוקטור פונעם פראגע.
דער מענטש האט נישט געפרעגט די פראגע ווייל ער האט געוואלט פארשטיין עפעס טעאלאגיש - ער האט געוואלט קענען פארן! דאס איז דאס גאנצע וואס אינטערעסירט אים, און יעדע ענטפער וואס ברענגט אים נישט נענטער צו אט דעם ציל, איז קיין ענטפער נישט.
ביז אהער איז וואס אלפא האט שוין באמערקט אין זיין ערשטן ארטיקל.
אבער דאן האט ער גענומען א ראדיקאלע שריט, און דערקלערט אז יעדע סארט שאלה וועמענס כוונה און ציל איז נישט קיין פראקטישער, נאר א "פארשטיין לשם פארשטיין" אין זיינע ווערטער, איז בהחלט פארשריבן צום טויט, און דער איינציגער אמת'ער תשובה דערויף וועט זיין "ווייל אזוי."
איז לאמיר טאקע צונעמען די שאלות ווי "פארוואס פליעט אן עראפלען?" (דער מעכאניזם, נישט דער תכלית.) און "פארוואס געשעט א בליץ?" און זען צי ער איז גערעכט.
די אלע סארט שאלות זענען באהאלטענערהייט געבויעט אויף די פאלגנדע הנחות:
עס זענען דא אונטערליגנדע כללים אדער געזעצן
פארשידענע באזונדערע פענאמענען קענען ווערן רעדוצירט צו די זעלבע געזעצן
א באפרידיגנדער ענטפער וועט זיין א טעאריע וואס פאראייניגט וואס מער פון די ערשיינונגען
און דא קען מען אריינגיין טיפער און פארשן, פון וואו קומען אייגנטליך די הנחות, און וואס בארעכטיגט זיי?
אלפא האט באמערקט אז אזעלכע סארט שאלות ווערן געבוירן מכוח א סתירה צווישן וואס מיר ערווארטן און וואס מיר דערפארן. אינעם פאל פונעם פליגער, אונזער וואונדער פארוואס דער פליגער בלייבט שוועבן בעת אלעס אנדערש פאלט אראפ.
דאס איז אפשר גענוג צו פארשטיין אונזער וואונדער, אבער דאס בארעכטיגט נאכנישט גענוג די אויבנדערמאנטע הנחות, צו קענען פרעגן דער שאלה. ווער זאגט אז נאטור פירט זיך איבעראל אויף דאס זעלבע? ווער זאגט אז "אלעס" פאלט טאקע אראפ? דער טיפערער יסוד צו די הנחות איז לכאורה אונזער סימעטרישע ערפארונג מיט דער וועלט ארום אונז, אין וועלכע זאכן האבן אלעמאל פאסירט לויט א געוויסע אונטערליגנדע אינטואיציע וועמען מיר האבן פארשטאנען.
און דא קען מען נאכאמאל צוטיילן צווישן צוויי סארט "פארוואס", אינערהאלב דער "פארשטיין לשם פארשטיין" פארוואס.
כל זמן מיר האנדלען מיט פארשידענע טעאריעס, איז שייך צו פרעגן און פרעגן די זעלבע שאלה מיט די זעלבע הנחות: וואס איז דער אונטערליגנדער, אלגעמיינער פרינציפ וואס ערקלערט די פארשידנארטיגע ערשיינונגען? אבער איינמאל מיר קומען אן צו אן איינצלנער טעאריע וואס פארענטפערט יעדע סארט ערשיינונג, וועט שוין זיין אסאך שווערער אויפצוקומען מיט א שאלה וואס אנטהאלט א קאהערענט סעריע מיט הנחות.
"פארוואס ארבעט סטרינג טעאריע אויף דעם וועג, און נישט אן אנדערע?"
די הנחות אין דעם פאל זענען אסאך מער קאנטראווערסיאל:
הנחה א: סטרינג טעאריע ארבעט אויף דעם געוויסן וועג
הנחה ב: עס וואלט געקענט זיין אנדערש
הנחה ג: מיר קענען פארשטיין דער סיבה פארוואס עס איז אזוי און נישט אנדערש
וויאזוי פונקטליך זענען די הנחות בארעכטיגט, אז דער קשיא זאל בכלל מאכן סענס?
דער פאקט אז "עס פרעגט זיך" און אז עס באדערט ממש פאר מענטשן, מאכט נאכנישט אז דער קשיא זאל זיין וואליד!
און דא איז וואו אלפא ווערט סטאק!
אלפא פרעגט שטענדיג ווייטער "פארוואס?" ביז ער קומט צו "ווייל אזוי." וואס ער באמערקט איז טיילווייז ריכטיג, אבער זיין מסקנא - אז דעריבער זענען אלע ענטפערס דאס זעלבע - איז א טעות.
דאס וואס אלפא האט באמת אנטדעקט איז נישט אז ענטפערס זענען פוסט. ער האט אנטדעקט אז ער פרעגט פראגעס מיט אומבארעכטיגטע הנחות.
אפילו איזי פאזען'ס ענטפער אדרעסירט נישט די הארץ פונעם פראבלעם.
איזי איז פארנומען צו צייגן אז סייענטיפישע ענטפערס ברענגען יא נענטער צום אמת, והא ראי' זיי זענען נוצליך.
דאס איז זייער גוט פאר א שמועס בנוגע טרעפן דעם אמת. דא זוכן מיר אבער צו בארעכטיגן קשיות און זייערע תירוצים, און דער איינציגער וועג דאס צו טוהן איז דורכ'ן אריינקריכן טיף אין די הנחות, זען צי זיי זענען בארעכטיגט און וועלכע סארט תירוצים וועלן זיי צופרידנשטעלן.
