סאטמאר מהר"א שליט"א

איך ווייס נישט וואס דו רעדסט.

עס איז נישט געווען קיין שיטה אז מ'דארף וואוינן אין פולין. נאר פראקטיש האט מען דארט געוואוינט. די השגחה עליונה האט געפירט אז שפעטער איז מען אנגעקומן קיין אמעריקא, קאנאדא, ענגלאנד, און ארץ ישראל, דארף מען בויען א לעבן דארט.
ווי זעסטו אז עס איז דא עפעס א שיטה היינט אז ארץ ישראל איז וואו מ'דארף וואוינן? וויאזוי האט דער בעלזער רב געטוישט זיין מיינונג? ווי האט ער געדארפט פארן ביים אנטלויפן? ער האט געדארפט בלייבן אין באכניע? דער סאטמארער רב איז דען געבליבן אין סאטמאר צוליעב די גזירת הגלות?

שיטת בעלזא שיניאווא וכדו' האבן גארנישט צוטון מיט די שפעטערדיגע מציאות.

(ישיבת סלאבאדקא איז אהין געגאנגן צוליעב דער מיליטער אין ליטא, פארש דיר נאך)
100% גערעכט, עס איז אינגאנצן נישט דא קיין שיטה וואס דאס מאכט ווי אזוי מען גייט זיך יעצט פירן אדער ווי מען גייט וואוינען.

עס זענען דא היסטארישע געשעענישן און די כוחות פון די מאורעות בעולם וואס האט גורם געווען די נדודים פון עם ישראל בארצות הגוים, און לויט דעם האט זיך יעדער דור – דור דור ודורשיו – געשאפן די מהלך המחשבה, און עס צוגעשטעלט צו די רצון המשגיח בהשגחה על עמו ישראל.

ווען פוילן איז געווארן די מקום פון עיקר מסורת כלל ישראל, האבן די גדולים געזאגט: "פה-לין", דא בלייבט מען. ווען הונגריה איז געווארן די מקום פון פרנסה און באקוועמליכקייט, האט מען דאס ליב באקומען און זיך מיישב געווען, אזוי אז אירע רבנים (רוב רבנים) האבן געהאט א התנגדות צו עליה און ישוב הארץ.

משא"כ רוסלאנד, פוילן, ליטא, ווי מען האט שוין געפילט די שבט העמים לרועץ, מיט פאגראמען און שנאת ישראל מער און מער, איז שוין דארט פריער אריינגעדרינגען אין די מחשבות בני אדם אז אפשר איז רבי צבי פון קאליש און רבי אליהו פון גריידיץ יא געווען צו דער זאך, און מען דארף יא טהון פאר ישוב. הרב עפשטיין, וואס האט ארויפגעברענגט די ישיבת סלאבאדקע, איז געווען א חובב ציון. טשעק איט אוט.

די רבי פון בעלז, רבי אהרן, האט מתפלל געווען פאר די הצלחה פון מדינת ישראל, אוודאי מיט הרחבת הקדושה, אבער אויך מיט כלה כמות שהיא. אזוי ווי רבי שמעון אין מסכת מעילה האט געזאגט ביי בן תמליון "יבא הנס מכל מקום", ער האט נישט איינגעטיילט פאר'ן בורא אז ער וויל נישט די סטרא אחרא. יודן דארפן ישועות! דער בעלזער רב ביי די סיני אקציע האט זיך ממש ארויסגעהויבן מתפלל צו זיין בתחינה ובקשה פאר דער הצלחה פון צה"ל – יבא הישועה מכל מקום.

די השקפה טוישט זיך לויט די מציאות, און אט די סענס פון היסטאריע האט דער סאטמארער רבי נישט געהאט. ברוב גדולתו איז זיין מחשבה גאנג נאר געווען מיט מסורה. האט דאך שוין דער אור שמח פון דווינסק געשריבן נאך די סען רימו קאנפערענץ "כבר סר פחד שלוש שבועות" (נישט ווי די קנאים וואס האבן געלייגט פלאקאטן: "הרבי סר מן הדרך").

הרבה נשאר בקולמוס. ותן לחכם ויחכם.
 
ווייז מיר איין סימן פון די שינאווא רבי'ס, למשל, וויאזוי זיי וואלטן זיך געפירט אין מדינת ישראל ווען זיי וואלטן געווען דארט? אדער פון ר' ישכר דוב בעלזער. וואס פאר א דמיון האט מען פון די מציאות פון דעמאלס?

ביסט גערעכט אז די צרות אין רוסלאנד/ליטא האבן פאראורזאכט א שטארקע שטיצע פאר ציונות וכדו', אבער דאס איז בעיקר געווען ביי די המון עם. צווישן די מנהיגים האט מען געהערט פארשידענע דעות. ר' דוד קארלינער איז נישט געווען קיין קנאי, און ער האט שטארקע לשונות וואס מ'וואלט געקענט מיינען זענען געשריבן געווארן דורך דער צ'צ'נובער רבי.
 
וואס שרייבט רבי דוד קארלינער?
 
דאס זענען גוטע שטיקלעך אױף די שיטה הקדושה אבער א שאד נישט צולײגן געהעריג אין פלאץ; נישט אין מהר"א'ס שנירל. @אפענער אפשר קען מען די אלע תגובות רוקן װי זײ געהערן?
 
אײנער זאגט מיר אז א אינגערמאן האט געפרעגט ר' אהרן אױב ער זאל קױפן א דירה אין די ויואל משה געגנט אין קרית יואל, די פון 5-6 שטאקן, װאס האבן נישט קײן עליװײטאָרס, האט ר' אהרן געענטפערט אז נײן. װען ער האט אים געפרעגט אױב אזױ פאר װעמען בױעט מען עס האט ר' אהרן געענטפערט, פאר דיע װאס פרעגן מיך נישט...
 
  • לייק
רעאקציעס: Yesh
לאל

א וואוילע אונגערישער איד וואס האט זיך גוט איינגע'חזר'ט שולחן ערוך, און ווען ער איז נישט געווען זיכער איז ער געגאנגען מיטן כוחא דאיסורא עדיף. גדול הדור העל נאו!
קוק אין זיינע ספרים על התורה, ש"ס, תשובות אין אלע חלקי התורה, לאו דווקא וואס איז נוגע להלכה,
דעס הייסט ביי דיר איינגע'חזר'ט שלחן ערוך?
 
עי' ספר אור לישרים, נמצא באוצר החכמה והיברובוקס HebrewBooks.org Sefer Detail: אור לישרים -- לנדא, שלמה זלמן
דער ספר אור לישרים איז א הייליג ספר וואס איז נוגע געווען בשעתו, תר"ס, קעגן די מטיפים און דרשנים וואס זענען ארום געפארן אין יענע מקומות און אויך דא אין אמעריקא (א טייל זענען געווען מײסטערס פון דרשה דעליווערי קונסט, אז מען איז געזעסן צוגענאגלט צום זיץ פאר שעה'ן), און זיי האבן פארקויפט פשוט, אז תורה חדשה מאתי תצא, זיי האבן חוזק געמאכט פון הנחת תפילין און שמירת שבת, ווייל זיי האבן דערקלערט אז עס איז דא איין מצוה שקול כנגד כולם: יישוב ארץ ישראל.

זיי האבן דאך געמאכט חורבנות ממש ווי שמד. איז דארט דא א מכתב פון רבי דוד קארלינער אז זיי זענען נאכפאלגער פון שבתי צבי שר"י.

יעדער ירא וחרד ווייסט דעם פראבלעם, און דאס קען מען נישט פארמינערן די נפסדות פון די תנועת הציונות.

בכלל איז דער ספר געבויט אויף דעם פעסימיסטישן רוח, אז והיא לא תצלח וגו'. האט שוין דער רבי צדוק פון לובלין געשריבן: והיא – דאס מאל נישט, דאן איז נישט געווען די צייט, אבער בזמנינו האט מען יא געוואלט מן השמים אז עס זאל זיין מיט הצלחה. ובשם ה' נעשה ונצליח.
 
  • לייק
רעאקציעס: Yesh
אוקיי, דו דינגסט זיך מיט זיי. דאס איז נישט ממש נוגע צום שמועס יעצט.

מיר האלטן ביים זיך ארומ'טענה'ן צי דער סאטמארער רב'ס שיטה פארטרעט עפעס די מיינונג פון פריערדיגע. ביזדערווייל זעה איך נישט קיין שום אויפווייז דערצו.

נאר מצומצמ'דיגע אויבערפלעכליכע קעפ קענען אננעמען אז וויבאלד אין גאליציע זענען זיי געווען נעגאטיוו וועגן ציונות, און ער האט געצויגן די שטריק רינגס ארום אז דעריבער דארף מען זיך דוקא נישט שלאגן מיט זיי, ממילא גייט ער מיט זייער מיינונג.

די פירער פון די אגודה זענען געווען פונקט אזעלכע אנטי-ציונים ווי אים און זיינע פארגייערס, נאר זיי האבן געהאלטן אז מלחמה מיינט עפעס אויפטון, נישט סתם אין דער וועלט אריין.

וואס וואלט דער שינאווער רב געזאגט? גיי ווייס (פאר וועמען עס אינטערעסירט).
 
אוקיי, דו דינגסט זיך מיט זיי. דאס איז נישט ממש נוגע צום שמועס יעצט.

מיר האלטן ביים זיך ארומ'טענה'ן צי דער סאטמארער רב'ס שיטה פארטרעט עפעס די מיינונג פון פריערדיגע. ביזדערווייל זעה איך נישט קיין שום אויפווייז דערצו.

נאר מצומצמ'דיגע אויבערפלעכליכע קעפ קענען אננעמען אז וויבאלד אין גאליציע זענען זיי געווען נעגאטיוו וועגן ציונות, און ער האט געצויגן די שטריק רינגס ארום אז דעריבער דארף מען זיך דוקא נישט שלאגן מיט זיי, ממילא גייט ער מיט זייער מיינונג.

די פירער פון די אגודה זענען געווען פונקט אזעלכע אנטי-ציונים ווי אים און זיינע פארגייערס, נאר זיי האבן געהאלטן אז מלחמה מיינט עפעס אויפטון, נישט סתם אין דער וועלט אריין.

וואס וואלט דער שינאווער רב געזאגט? גיי ווייס (פאר וועמען עס אינטערעסירט).
נישט אז עס איז לייכט צו פארשטיין פונקטליך וואס מען זאגט דא, אבער אונז זעמער בערך אין די זעלבע מיינונג לכאורה .
 
שומי שמים. װי לערנט מען אױס אזױ צורעדן? מײ גאד, װער איז דאס?
 
ווער איז דאס?
 
נישט בחינם איז דא איינער וואס רופט די חברה מיטן ריכטיגן נאמען: סאטמארע חזרים.
 
אָנבעליװעבְּל! דער האט א טעמפער אז גאט זאל אפהיטן!
 
אין סאטמאר

דער זכר האט טאלאנט
ער ווייס אויך די אינערליכע טינופת פון די משפחה מתלוקת פון מייזליש- טייטעלבוים , זיי האבען אזא
מין לאווי-העיט רילעשן, זייט תרנ״ז ווען רבי ברכיה טייטעלבוים וואס ער האט עקספעקטעט איבער צונעמען די רבנות אין אוהעל נאך די פלוצלינגע פטירה פון זיין טאטע רבי משה יוסף, און עס האט זיך אריינגיפושט דער צוקומפטיגער ( ער איז נאך גיועהן א חתן ) שוואגער אז די רבנות קומט
עהם גאהר, ווייל דער מחותן האט איהם צוגעזאגט די רבנות - כדי ער זאל וועלן די שידוך - למעשה איז דער רבי דוד מייזליש אבי משפחת מייזליש גיווארן
דער רב , רבי ברכיה האט אויך גיהאט א באזונדערע
קהלה אין אוהעל , דער שווער פון רבי ברכיה -רבי
צבי אלימלך מבלאזוב בעל צבי לצדיק האט גיהאלטען אז רבי ברכיה איז גירעכט - דער נעפיו זיינער , דער ערשטער סאטמאר רבי ( ער איז גיוועהן אן איידעם אין פלאנטשא, וואס איז גיוועהן א שוואגער מיטן צבי לצדיק ) איז אויך גיוועהן מיט די דעה אז רבי דוד מייזליש בעל בנין דוד איז נישט בצדק, מיט תופס זיין די רבנות אין אוהעל , למעשה האבען זיך די משפחות אלע דורות משדך גיוועהן און עס איז אלץ גיוועהן פעמילי פייטס און דזשעלוסיס צווישען זיי שטילערהייט , דא ביי די פארכאפעניש פון די רבי׳סטיווע און בני ברק, דורך רבי חיים הערש מייזליש, איז די אור אלטע קריגעריי גיווארן חוזר וניעור , עס אבער צוגעקומען פרעמדע מיט פארשידענע חשבונות, וואס האט זיך אריינגעמישט
אין די גימויזעכץ, איז גיווארן אזא פלאקער ללהב יצאת,עס פעהלן נישט אינערגעץ מחרחרי ריב.
דער מקלל דא אויף די ווידעא איז גראדע א חכם מחוכם אין א נבון , ער נעמט די זאך פערסאנעל כאטש עס האט גארנישט מיט איהם , האט ער אבער דעם פאנטשער אז ער ווערט אהנגיצונדען ווי א וואולקעינו וואס עקספלאדירט און ער נעמט שעלטן מיט קללות און חירופים, וואס בלעם קען זיך פארשטעקן , ער איז אבער אין כוחו אלא בפה,לויט ווי באקאנט האט ער קיין האנט קיינמאהל
נישט גיהויבען, ער גיט זיך ארויס זיין ברויזונג מיט קולות און קללות , עס איז ענטערטעיניג איהם צו הערן ,עס מיינט נישט גארנישט, סיריעס ,
כן בנות צלפחד דוברות .
 
Back
Top