סאטמאר מהר"א שליט"א

שוין נישט קיין כח שוין געטענהט די זעלבע אויסגעדראשענע לגיונות און דמיונות אין הייד פארק ואחכ אין קאווע שטיבל ...
גוט צו זעין ווי אזוי די דעפרעסטע שונאי הרהק מסאטמאר זצל הברך משה ובנו ר' אהרן האבן נעבעך נאך אלס נישט קיין מנוחה שעלטן טויטע קללות יומם ולילה פראבירן צו איבערשרייבן היסטאריע אונטער שרעקליכע דראנג פון פרעשור קענען נישט צו קוקן זייער דם שונא פארמאגט היינט די שענסטע פאזיציע אין עולם החסידות און שוין
המקום ינחם אותם בתוך שאר אבילי ציון וירושלים
 
לעצט רעדאגירט:
ער פלעגט קומען צו די סוגיות
יא אלץ יונגער בחור פלעגט ער גיין צו די סוגיא פאהר לערנען, און די סאטמאר רבי האט זיך משתעשע געוועהן מיט איהם, ווי ער האט גיזעהן אין
איהם אז עדיו לגאון, און בסתר לבבו האט ער דאך שוין דאן געוואוסט -אז אויב מען גייט אויף ירושלים-
( ביטוי לרמז אחר פטירתו ) וועט ער עווענטועל זיין דער ממלא מקום, און ער האט מנעוריו ארויס געוויזען זיין חוש אין פלפולא דאורייתא, מיט וואס ער איז פון די חד בדרא , אבער טיילען ציגארעטלעך אלץ חתן, איז ער קיינמאהל נישט געקומען אין די ישיבה .
 
אלטר משה גאלדבערגערס דמיונות
שקר וכזב ר' אהרן איז געקומען פאר נאכטמאל מיט זיין ווייב סאטשע ביים פעטער אינדערהים געווען א זעלטענע זאך
ווען ר' אהרן איז געגאגנען צו זיין פעטער דאווענען איז ער געזיצן אויבן אן און באקומען א עלי'
אז מען דערמאנט דעם אלטר משה גאלדבערגער איז כדאי מפרש פון וועם מען רעדט , א ייד וואס האלט אויף א האט ליין מיט דרשות של דופי, ווי ער איז מבזה מיט בלבולים און בזיונות אויף כל הקודש לבית ישראל, ער קומט פון דעם ווינקעל, אז זייט די צווייטע וועלט מלחמה, איז נישט געבליבען קיין ערליכע מנהיג ביי יידן אויסער די סאטמר רבי , און חוץ מזה איז אלעס אשפה און זבל , בקיצור א מח קטן , וואס האט זיך אמאהל צושריגען אין מיט פון שמונה עשרה ביי די ברך משה מיט דברי ניבול וחרפה , ער איז דער ספאוקעסמאן פאר די וואס האלטען זיך בני יואל ודומיהם,
 
שוין נישט קיין כח שוין געטענהט די זעלבע אויסגעדראשענע לגיונות און דמיונות אין הייד פארק ואחכ אין קאווע שטיבל ...
גוט צו זעין ווי אזוי די דעפרעסטע שונאי הרהק מסאטמאר זצל הברך משה ובנו ר' אהרן האבן נעבעך נאך אלס נישט קיין מנוחה שעלטן טויטע קללות יומם ולילה פראבירן צו איבערשרייבן היסטאריע אונטער שרעקליכע דראנג פון פרעשור קענען נישט צו קוקן זייער דם שונא פארמאגט היינט די שענסטע פאזיציע אין עולם החסידות און שוין
המקום ינחם אותם בתוך שאר אבילי ציון וירושלים
אהרן שעלט נאך אויך... ער איז 77 יאר אלט, שמעקט שוין ערד און ער קען נישט אויפהערן מיט די העיט. אמאל געלונגט עס פאר זיינע היים באדינער עס צו פארשטילן אז ס'זאל נישט ארויסרינען צו די גאס און אסאך מאהל רינט עס יא ארויס צו די גאס.
 
אהרן שעלט נאך אויך... ער איז 77 יאר אלט, שמעקט שוין ערד און ער קען נישט אויפהערן מיט די העיט. אמאל געלונגט עס פאר זיינע היים באדינער עס צו פארשטילן אז ס'זאל נישט ארויסרינען צו די גאס און אסאך מאהל רינט עס יא ארויס צו די גאס.
וואס למשל רעכנסטו אלס העיט? איך רעד נישט פון פייטן פאר זיין טעריטאריע (וויזניץ, בני ברק וכדו'), אגב, ער איז שוין 78 (ו' בחשוון ה'תש"ח, 20 באוקטובר 1947)
 
איך בין א קנאפער חסיד פון עני רבי אבער איך רעספעקטיר אסאך פון זיי,
די רדיפות וואס ר' אהרן און בכלל די משפחת בעל ברך משה ווערן שוין גערודפט פאר איבער 70 יאר פארן בלויזן חטא פון זיין קרוב משפחה פארן רבי'ן ר' יואל און א פאטענציאלער יורש, כמעט אלעס דערנאך איז פשוט שלאכטן אינעם זעלבן קריג, יעדער צד וויל אז מען זאל נאר רעדן פונעם שלאכט ווי זיי זענען די אנדערדאגס אבער עס ארבייט נישט אזוי, נישט וויזשניץ, נישט ריעל עסטעיט, נישט סקול דיסטריקט, נישט מצות, נישט פלייש און נישט די מיליאן אנדערע זאכן וואס זייערע שונאים פארקויפן איז זייער פראבלעם, די חברה האסן שוין די גאנצע משפחה פון די י' יארן.

געוויסע האבן געזען אין ר' זלמן לייב אן אפערטוניטי צוריקצוקומען און סעיוון פעיס (א חלק -צו זייער קרעדיט- זענען באמת צוריקגעקומען צו סאטמאר און זיך אונטערטעניגט אונטער ר' זלמן) בשעת אנדערע אזויגערופענע "חסידי מהרז"ל" שעלטן אים פונקט אזויווי זיי שעלטן דעם ברודער און האבן געשאלטן דעם טאטן.

דער סך הכל פון די מחלוקת איז אז יעדער דא האט פארלוירן:
די רעביצינס מענטשן האבן ממש גארנישט באקומען, זייער חלום איז געווען א אימפעריע וואו זיי זענען בעה"ב און די רעביצין איז די פעיס פון די קהילה,

די רעביצין אליין וואס איז געווען די מלכה אין סאטמאר ביז תשל"ט איז געווען איזאלירט מיט אירע פאר מענטשן און רוב סאטמאר האט נישט געוואלט הערן פון איר, אנשטאט זי זאל זיין די אריסטאקראט פון סאטמאר איז זי געווען אן עלנדע פרוי ארומגענומען מיט געציילטע מאכט הונגעריגע מענער,

דער ברך משה האט געספענדט 20 יאר פייטן פאר זיין מלוכה און פיינעלי ווען זאכן האבן אנגעהויבן פארן כשורה אין די סוף נ' יארן, איז זיין קהילה געווארן צוטיילט און די לעצטע 7 יאר האט ער געפירט ווי א קליינער אדמו"ר (חוץ געציילטע מאל א יאר וואס די גאנצע קהילה איז געקומען, ביז שמחת תורה תשס"ה),

ר' אהרן וואס נאך 15 יאר זיך שלאגן פאר זיין/זיין טאטנ'ס בענקל האט געמיינט אז ער וועט איבערנעמען ווי שלמה המלך נאך זיין טאטנס מלחמות האט געמוזט אנהויבן זיך שלאגן פון פריש פאר זיין אייגענע עקזיסטענץ,

ר' זלמן לייב האט געמיינט אז ער קומט קיין וויליאמסבורג און באקומט אלעס נאכן נישט האבן גארנישט ביז תשנ"ז ווען ער איז געווארן רב אין ירושלים האט געמוזט פייטן פאר זיין אייגענע פאוער און אויפבויען א באזע,

משה פריעדמאן וואס האט זיך געהאלטן אז דער ממליך מלכים ולו המלוכה (און עס איז אמת געווען צו א געוויסע פראצענט בשעת ער איז געווען מיט ר' אהרן) האט זיך געשוואוירן אז ער ברויך נאר זאגן דאס ווארט און ר' אהרן פליעט קיין פלעטבוש צו א קליין בעיסמענט בית המדרש (כלשונו) און ער בלייבט בעה"ב אויף גאנץ סאטמאר, ער האט שנעל איינגעזען אז זיין איינציגסטע וואפן איז דער אלטער, שוואכער רבי און דער עולם גייט אים נישט נאכלויפן.

די איינציגסטע געווינער זענען געווען די צייטונג שרייבערס, לויערס, טוענים וכדו'
 
למעשה זענען ביידע פראקציעס ארויסגעגאנגען מיט א געווינס אין ליכט פון די מחלוקת.

חסידי ר' זלמן לייב האבן געווינען אז זיי מוזן נישט זיין אינטערטעניג אינטער ר' אהרן. וואס איז געווען די דיפאלד ממשיך.
חסידי ר' אהרן האבן געווינען אז אלע מתנגדים האבן זיך אפגעטיילט און ר' אהרן קען היינט פירן פיל א שענערע חסידות ווי זיין טאטע, וואס איז געווען פארנומען טאג און נאכט פייטן מענטשן ביי זיך אין ביהמ"ד.

אין אמת'ן, די טיילונג האט נישט מער ווי געמאכט סענס. די יארן אונטערן ברך משה האט באמת נישט געהאט קיין הענט און קיין פיס. האלב ביהמ"ד זענען געווען מתנגדים למחצה לשליש ולרביע.
 
וואס למשל רעכנסטו אלס העיט? איך רעד נישט פון פייטן פאר זיין טעריטאריע (וויזניץ, בני ברק וכדו'), אגב, ער איז שוין 78 (ו' בחשוון ה'תש"ח, 20 באוקטובר 1947)
אהרן האט זיך פאריאר אויסגעגרעבסט פאר חיים דוד כ"ץ זוהן אין ניו העמפשער פאר א שעה צייט. צוזאמגעשאלטן א האלבע שטאט.

אגב, מייזליש האט אלע יארן געארבעט פאר די טעריטאריע פון אהרן.
 
לעצט רעדאגירט:
למעשה זענען ביידע פראקציעס ארויסגעגאנגען מיט א געווינס אין ליכט פון די מחלוקת.

חסידי ר' זלמן לייב האבן געווינען אז זיי מוזן נישט זיין אינטערטעניג אינטער ר' אהרן. וואס איז געווען די דיפאלד ממשיך.
חסידי ר' אהרן האבן געווינען אז אלע מתנגדים האבן זיך אפגעטיילט און ר' אהרן קען היינט פירן פיל א שענערע חסידות ווי זיין טאטע, וואס איז געווען פארנומען טאג און נאכט פייטן מענטשן ביי זיך אין ביהמ"ד.

אין אמת'ן, די טיילונג האט נישט מער ווי געמאכט סענס. די יארן אונטערן ברך משה האט באמת נישט געהאט קיין הענט און קיין פיס. האלב ביהמ"ד זענען געווען מתנגדים למחצה לשליש ולרביע.
אהרן באדערט טאקע נישט אז זיינע שונאים זענען אוועקגעגיינגען פון אים, אים באדערט די כבוד און די געלט וואס ער האט פארלוירן.

ווי אויך האט די טיילונג טאקע געמאכט סענס פאר יעדעם אויסער פאר אהרן, ער האט זיך געשלאגן מיט ציין און נעגל אבער די טיילונג איז געבליבן א פאקט.
 
אהרן באדערט טאקע נישט אז זיינע שונאים זענען אוועקגעגיינגען פון אים, אים באדערט די כבוד און די געלט וואס ער האט פארלוירן.

ווי אויך האט די טיילונג טאקע געמאכט סענס פאר יעדעם אויסער פאר אהרן, ער האט זיך געשלאגן מיט ציין און נעגל אבער די טיילונג איז געבליבן א פאקט.
דאס איז איין ווערסיע פון היסטאריע,
די צווייטע ווערסיע איז אז ער האט געברויכט בלייבן מיט גארנישט (ווי דער בעל דבר פונעם טיילונג האט אליינס געזאגט) און למעשה איז ער געבליבן מיט האלב סאטמאר און פייערדיגע חסידים, און ניין, פאר זיין האלב סאטמאר האט עס נישט געמאכט קיין סענס, שפיל נישט תמ'עוואטע
 
דאס איז איין ווערסיע פון היסטאריע,
די צווייטע ווערסיע איז אז ער האט געברויכט בלייבן מיט גארנישט (ווי דער בעל דבר פונעם טיילונג האט אליינס געזאגט) און למעשה איז ער געבליבן מיט האלב סאטמאר און פייערדיגע חסידים, און ניין, פאר זיין האלב סאטמאר האט עס נישט געמאכט קיין סענס, שפיל נישט תמ'עוואטע
סא פארוואס האט ער אזוי פארפירט?
 
וואס איז פשט אז מ'קען זיין א אויפגעקלערטער אינגערמאן, זיך דרייען אויף קרעמל, און נאכאלס בלייבן א הייסע געטרייער חלה-דעקל ארוני?
 
שוין נישט קיין כח שוין געטענהט די זעלבע אויסגעדראשענע לגיונות און דמיונות אין הייד פארק ואחכ אין קאווע שטיבל ...
גוט צו זעין ווי אזוי די דעפרעסטע שונאי אהרן האבן נעבעך נאך אלס נישט קיין מנוחה שעלטן טויטע קללות יומם ולילה פראבירן צו איבערשרייבן היסטאריע אונטער שרעקליכע דראנג פון פרעשור קענען נישט צו קוקן זייער דם שונא פארמאגט היינט די שענסטע פאזיציע אין עולם החסידות און שוין
המקום ינחם אותם בתוך שאר אבילי ציון וירושלים

אהרן באדערט טאקע נישט אז זיינע שונאים זענען אוועקגעגיינגען פון אים, אים באדערט די כבוד און די געלט וואס ער האט פארלוירן.

ווי אויך האט די טיילונג טאקע געמאכט סענס פאר יעדעם אויסער פאר אהרן, ער האט זיך געשלאגן מיט ציין און נעגל אבער די טיילונג איז געבליבן א פאקט.
וועלכע כבוד און געלט האט ער פארלוירן
אביגדור וחבייו וואלטן אים עניוועי קיין געלט נישט געגעבן
 
וואס איז פשט אז מ'קען זיין א אויפגעקלערטער אינגערמאן, זיך דרייען אויף קרעמל, און נאכאלס בלייבן א הייסע געטרייער חלה-דעקל ארוני?
מ'רעדט נאר פון די פאקטן ארום ....
 
סא פארוואס האט ער אזוי פארפירט?
ער האט טאקע נישט פארפירט... ער האט פראבירט צו באקומען ווימס ווייל ס'איז זיינס און ווען ס'איז נישט געגאנגען האט ער מיט אראפגעלאזטע נאז אנגעהויבן בויען פונדאסניי
 
אהרן האט זיך פאריאר אויסגעגרעבסט פאר חיים דוד כ"ץ זוהן אין ניו העמפשער פאר א שעה צייט. צוזאמגעשאלטן א האלבע שטאט.

אגב, מייזליש האט אלע יארן געארבעט פאר די טעריטאריע פון אהרן.
וואס מען רעדט פריוואט - אויב איז אמת וואס דו זאגסט - איז נישט אינטערעסאנט , יעדער איז ענטייטעלט זיך צו מסביר זיין און זאגען תרעומת אדער פערסיעווט עוולות פאר א צווייטען , עס לאונג עס איז נישט אפיציעל, איט דאוס נאאט קאונט .
 
דאס איז איין ווערסיע פון היסטאריע,
די צווייטע ווערסיע איז אז ער האט געברויכט בלייבן מיט גארנישט (ווי דער בעל דבר פונעם טיילונג האט אליינס געזאגט) און למעשה איז ער געבליבן מיט האלב סאטמאר און פייערדיגע חסידים, און ניין, פאר זיין האלב סאטמאר האט עס נישט געמאכט קיין סענס, שפיל נישט תמ'עוואטע
ער וואלט קיינמאל געקענט האבן מער ווי ער האט יעצט
 
וואס איז פשט אז מ'קען זיין א אויפגעקלערטער אינגערמאן, זיך דרייען אויף קרעמל, און נאכאלס בלייבן א הייסע געטרייער חלה-דעקל ארוני?
איך האב אויך אמאל געמיינט אז אויף קרעמל דרייען זיך נאר אויפגעקלערטע אוט אף די באקס מענטשן.

איך בין געוואר געווארן אז דא דרייען זיך אויך אסאך אידן וואס שטיפן זיך נאך געהעריג צו כאפן א קמיצה פון די געפילטע פיש שריים פון זייער רבי'ן.

זיי זענען נאר דא אויף קרעמל וויבאלד ס'איז די איינציגסטע פלאטפארמע וואס מ'קען שמועסן אזוי ברייט פון רבי'ס אן ווערן געמעקט אדער נחסם.

פארשטייט זיך רעדט צו די ניקים אין א יאר ארום ווען זיי גייען שוין האבן געפאשעט אין אנדערע שנירן אויך, למשל צו די זוהר קומט פון רשב"י, ס'וועט זיי גענץ קנאפ אנגיין דאלמאטס וויפול דזשעל ר' אהרן לייגט אויף זיין פיאות.

נאך א דערמאנונג פאר די עיני העדה, אז א שטארקע צענזור מאכט מענטשן זאלן פאשענען אין פרעמדע פעלדער, וכל באיה לא ישובון.
 
ער האט טאקע נישט פארפירט... ער האט פראבירט צו באקומען ווימס ווייל ס'איז זיינס און ווען ס'איז נישט געגאנגען האט ער מיט אראפגעלאזטע נאז אנגעהויבן בויען פונדאסניי
ווער האט געזאגט פאר אהרן אז וויליאמסבורג איז זיינס??????
 
וואס איז פשט אז מ'קען זיין א אויפגעקלערטער אינגערמאן, זיך דרייען אויף קרעמל, און נאכאלס בלייבן א הייסע געטרייער חלה-דעקל ארוני?
מען קען זיין אויפגעקלערט און זיין משוגע לאותו דבר. קיין סתירה.

היינו טעמע ד'ארונים והיינו טעמא ד'מענדעליסטן.

שיטה הקדושה דהיינו שוואנצונעס.

איך בין פון די שיטות ה"באטשיס". 😂
 
Back
Top