סאטמאר מהר"א שליט"א

[טראמפייטער]

איך האב שוין געהערט אין די נעמען וואס איך האב אויס גערעכענט קענען זיך פארמעסטען מיט אים קלאר אין אפען
די ליטווישע האבען גאר א גרויסע פאמפ צו פאמפען אין אפמאכען ווער עס איז א גדול אין ווער נישט בו בזמן וואס ר׳ חיים קנייבסקי האט מען געפאמט אלס גדול הדור האט געוואוינט אין ארץ ישראל די שבט הלוי וואס האט געקענט מער בכמות ובאיכות

Click to shrink...

אקעי (not worth arguing)

 

[הערש מיילעך]

אקעי (not worth arguing)

Click to shrink...

איך פארשטיי דיך זייער גוט פארן נישט אפילו וועלן אריינגיין אין אזא נערישע טענהעריי אזויווי דו האסט שוין ערווענט אויבן, אבער איך מיין אז ס'איז דייקא יא וויכטיג, און איך וועל מסביר זיין פארוואס. א חלק פון די חו"ל פראבלעם איז נישט נאר אז מ'קען נישט אזויפיל לערנען ווי ארץ ישראל, נאר זיי (בעיקר טאקע די סאטמארע וואס האבן א שטיקל אגענדע דערביי) הייבן בכלל נישט אן צו כאפן וואס א תלמוד חכם איז. זייער גרעסטע השגה אין תלמוד חכם איז ריח"מ פרידמאן אדער רז"ל פילאף. די מושג פון תלמוד חכם וואס איז דא אין ארץ ישראל איז גאר ווייניג מצוי דא. איך רעד נישט אפילו פון די באקאנטע נעמען כדוגמא ר' שאול אלתר, ר' בערל ווייס, וכדו' נאר אפילו אין כמעט יעדע ישיבהלע קען מען טרעפן ערנסטע שס אידן וואס קיינער ווייסט אפילו נישט פון זיי.

 

[גרויסע צילייגער]

איך פארשטיי דיך זייער גוט פארן נישט אפילו וועלן אריינגיין אין אזא נערישע טענהעריי אזויווי דו האסט שוין ערווענט אויבן, אבער איך מיין אז ס'איז דייקא יא וויכטיג, און איך וועל מסביר זיין פארוואס. א חלק פון די חו"ל פראבלעם איז נישט נאר אז מ'קען נישט אזויפיל לערנען ווי ארץ ישראל, נאר זיי (בעיקר טאקע די סאטמארע וואס האבן א שטיקל אגענדע דערביי) הייבן בכלל נישט אן צו כאפן וואס א תלמוד חכם איז. זייער גרעסטע השגה אין תלמוד חכם איז ריח"מ פרידמאן אדער רז"ל פילאף. די מושג פון תלמוד חכם וואס איז דא אין ארץ ישראל איז גאר ווייניג מצוי דא. איך רעד נישט אפילו פון די באקאנטע נעמען כדוגמא ר' שאול אלתר, ר' בערל ווייס, וכדו' נאר אפילו אין כמעט יעדע ישיבהלע קען מען טרעפן ערנסטע שס אידן וואס קיינער ווייסט אפילו נישט פון זיי.

Click to shrink...

כ'וועל נאר צולייגען צו דיינע ווערטער, אין די אמעריקאנער גאס פארשטייט מען בכלל נישט וואס דאס מיינט זיצן אין לערנען תורה, אינגעלייט גייען אין כולל/ בית מדרש יאר נאך יאר, ביז מען האט א ווייסע בארד,(אן אריינגיין צו דאס איז ריכטיג אדער נישט), און נישט האבן קיין געלט צו קויפן א פרישע פאר ציצית אויף יום טוב, אדער קויפט מען נאר פלייש (עוף- טשיקען, פאר ווער עס פארשטייט נישט....) אויף שבת ווייל עס איז נישט דא קיין געלט, און קיינער רעספעקטירט זיי נישט עפעס מורא'דיג, און קומט זיכער נישט זיך קוויטלען ביי זיי... (ליידער איז דא געוויסע וואס וואלטן בכלל געטראכט פון גיין....)
סא, די פירוש פון תלמידי חכמים אין אמעריקע און אין ארץ-ישראל איז אינגאנצן אנדערש. ודו"ל

ס'איז דא צענדליגע הונדערטע לומדי תורה וואס רייסן שטיקער פון זיך יעדן איינציגן טאג וואס קיינער ווייסט נישט צו זאגן פון זיי, נישט קיין גאונים אדער גדולי הדור, פשוט ריזיגע תלמידי חכמים.

 

[אלטע שרייבער]

די ליטווישע האבען גאר א גרויסע פאמפ צו פאמפען אין אפמאכען ווער עס איז א גדול אין ווער נישט בו בזמן וואס ר׳ חיים קנייבסקי האט מען געפאמט אלס גדול הדור האט געוואוינט אין ארץ ישראל די שבט הלוי וואס האט געקענט מער בכמות ובאיכות

Click to shrink...

ווער האט גערעדט פון ליטווישע.

אין אלע קרייזן איז עס אזוי. ליטווישע, חסידישע, און ספרדישע.

 

[אלטע שרייבער]

מראי מקום פינקלעך ווי זיי שרייבען זייער טענות יישר כח

Click to shrink...

בעיות הזמן פון הג"ר ראובן גרוזובסקי
אגרת לידיד פון הרב בנימין מנדלסון

 

[ויואל משה]

בעיות הזמן פון הג"ר ראובן גרוזובסקי
אגרת לידיד פון הרב בנימין מנדלסון

Click to shrink...

יישר כח
וועט מען עס זיכען אויף אוצר החכמה

 

[אלטע שרייבער]

איך בין אביסל נייגעריג.

אין חדר\צייטונג\כ"א פארברענגן האט מען דיר איינגערעדט אז 'קיינער האט נישט אפגעפרעגט דער ויואל משה'. האסט אמאל ארום געזוכט צו זען צו ס'איז אמת בכלל? יעצט אז מ'האט דיר געוויזן אז דאס איז שקר, וועסט ווייטער גלויבן די אנדערע פראפאגאנדא וואס מ'האט דיר דארט פארקויפט?

 

[ויואל משה]

ק

איך בין אביסל נייגעריג.

אין חדר/צייטונג/כ"א פארברענגען האט מען דיר איינגערעדט אז 'קיינער האט נישט אפגעפרעגט דער ויואל משה'. האסט אמאל ארום געזוכט צו זען צו ס'איז אמת בכלל? יעצט אז מ'האט דיר געוויזן אז דאס איז שקר, וועסט ווייטער גלויבן די אנדערע פראפאגאנדע וואס מ'האט דיר דארט פארקויפט?

Click to shrink...

קודם, א יעדע הלכה האט קשיות תירוצים, א יעדע קליינע רב אינדערהיים האט געשריבן תשובות,
די שאלה איז נאר ווי אזוי מען פסק'ענט,
למשל וויפיל ר' עובדי' יוסף האט געשריגן אין וועל ספרים עס איז ארויסגעקומען אז אין ארץ ישראל פסק'ענט מען ווי די מחבר נישט ווי די רמ"א האט זיך קיינער נישט געטוישט די הלכה, וכן כאן

ועוד איך האלט אינמיטען לערנען די סוגיא אין איך האב א לאנגע ליסטע ספרים אויף אוצר החכמה איבער די נושא

 

[אלטע שרייבער]

האסט נישט פארשטאנן.

זיי שטעלן זיך אוועק כאילו דער לעצטע תשובה איז ויואל משה, און זייט דעמאלס פארלאזט זיך יעדער אויף קול קוראס, אבער קיינער איז נישט צוגעגאנגן צום נושא אויס צו קלארן די זאך.

דאס איז הוילע שטותים, עד כדי כך אז די פארקערטע איז דער אמת. דער ויואל משה רעדט ארום און ארום די נושא, אחוץ די נושא אליינס. אלע אומוויכטיגע עניינים וויזט ער אויף, אבער די נקודה אליינס, אז וואוינן אין א מדינה איז גאר די התחברות, און גייען אין כנסת צו פארמינערן זייער השפעה איז נישט התחברות נאר מלחמה, דאס רירט ער נישט אן כלל וכלל. איך האב געזוכט און ער דערמאנט ניטאמאל חושי הארכי, די יסוד פון די חיוב צו גייען צו בחירות.

 

[דער גאלדענער אדלער]

איך בין אביסל נייגעריג.

אין חדר\צייטונג\כ"א פארברענגן האט מען דיר איינגערעדט אז 'קיינער האט נישט אפגעפרעגט דער ויואל משה'. האסט אמאל ארום געזוכט צו זען צו ס'איז אמת בכלל? יעצט אז מ'האט דיר געוויזן אז דאס איז שקר, וועסט ווייטער גלויבן די אנדערע פראפאגאנדא וואס מ'האט דיר דארט פארקויפט?

Click to shrink...

נאכמער, די הארבע קשיות וואס דער בעל ויו"מ ברענגט ארויף האבן שוין פריערדיגע געפרעגט און עס געענטפערט אויך, ווי למשל דער ווענגראווער רב הרה"ג רבי אברהם יעלין אין זיין ספר גאולת ישראל. יא יא דער זעלבער בעל מחבר פונעם מוסר ספר ארך אפים אויף כעס

 

[אלטע שרייבער]

הא לך מכתבו של הרב מנדלסון, מיט נאך עניינים אויף דער נושא.

 

[ריבי]

הא לך מכתבו של הרב מנדלסון, מיט נאך עניינים אויף דער נושא.

Click to shrink...

עס איז דארטען דא פיינע זאכען, אבער דער שער השני נעמט אוועק דעם טעם פון דעם ספר ער שרייבט אז דער ספר ויואל משה איז מזויף , און איז נישט וואס רבי יואל טייטלבוים ז״ל האט געשריבן און ער נעמט זיך כאילו אהן, פאר זיין כבוד פאר נעבעך תלו בו בוקי סריקי
דאס איזא טאטאלער בולקרעפ סטארי

 

[המן טאש]

דאס האט מען דאך שוין קלאר געמאכט אין די ערשטע בחירות, ליין ר' יואל'ס ספרים ווי ער איז מסביר, פעסט פארווערד 70 יאר זעט מען אז "פייטן פון אינעווייניג" איז שטותים והבלים, די פרומע האבן באקומען באקוועמע בענקלעך אינעם גאווערמענט אין פייטן כמעט גארנישט, נאכמער, ביי געוויסע פראטעסטן קומען די חברי הכנסת אליין זיך באטייליגן און דערנאך גייט מען צוריק כאפן מויצעס...

Click to shrink...

משא״כ פייטן פון דערויסן? טוט אויך גארנישט אויף!

 

[אלטע שרייבער]

עס איז דארטען דא פיינע זאכען, אבער דער שער השני נעמט אוועק דעם טעם פון דעם ספר ער שרייבט אז דער ספר ויואל משה איז מזויף , און איז נישט וואס רבי יואל טייטלבוים ז״ל האט געשריבן און ער נעמט זיך כאילו אהן, פאר זיין כבוד פאר נעבעך תלו בו בוקי סריקי
דאס איזא טאטאלער בולקרעפ סטארי

Click to shrink...

עס איז דא געוויסע קאוד ווערטער וואס מ'נוצט ווען מ'וויל היטן איינעמ'ס כבוד. מ'וויל נישט זאגן אז דער סאטמארער רב האט זיך מקריב געווען פאר שטותים, באשולדיגט מען די זייפנים, א תלמיד טועה, דער בחור דער זעצער, ועוד וועגן צו זאגן אז דער ספר איז גארנישט ווערט.

 

[ריבי]

משא״כ פייטן פון דערויסן? טוט אויך גארנישט אויף!

Click to shrink...

מען קען אלעס אוועקמאכען מיט חסרונות און פעילורס,
אז מען קוקט אויף דעם גאנצען פיקטשער, האבן די חברי כנסת פון די דתיים געברענגט פאר כלל ישראל גדולות ונצורות, דעס יאהר תשפ"ו האבן זיי אריין געלייגט אין זייער בודזשעט $420,000,000 פאר חרדי'שע מוסדות, און עס וואקסט געלויבט צו גאט פון יאר צו יאר, ווי עס ווערן נתרבה די קינדער וואס ווערן נתחנך על דרכי תורה ומסורה,
ווער עס גייט צו די בחירות האט א חלק אין די הרבצת תורה והרחבת גבולי יראת ה' טהורה.

 

[ריבי]

עס איז דא געוויסע קאוד ווערטער וואס מ'נוצט ווען מ'וויל היטן איינעמ'ס כבוד. מ'וויל נישט זאגן אז דער סאטמארער רב האט זיך מקריב געווען פאר שטותים, באשולדיגט מען די זייפנים, א תלמיד טועה, דער בחור דער זעצער, ועוד וועגן צו זאגן אז דער ספר איז גארנישט ווערט.

Click to shrink...

הבנתי, דאס מוז זיין די כוונה, אבער אין דעם פאל ווי עס איז ידוע אז דער בעל ויואל משה האט נישט מסיח דעת גיוועהן פון זיין דון קוויקסאט מלחמה, מיט די מאנסטער פון ציונות און מדינת ישראל, קען מען נישט נוצן אזא לשון אפילו פאר א פיג ליעף, עס איז אן אקסי מאראן,
און דער אמת ניתן להאמר אז וואס ער האט געהאלטן איז געוועהן די שיטה פון רוב רבני הונגריה און גאליציע, צו דערמאנען די נעמען פון ציעשינוב, בעלז, מונקאטש, ראדאמסק, באבוב, אלכסנדר, אלע זענען געווען קעגן בנין הארץ ויישובו, נאך די האלאוקאסט איז דער בעל ויואל משה פארבליבן א יחיד און ער האט אהנגעהאלטן בעיסיקעלי די מסורה וואס ער האט מקבל געווען, פאסט נאר צו זאגן אז נשתנו העתים וחלפו הזמנים וכו', אבער אזא פוסטער נארישע שער בלאט איז נישט אויפן פלאץ, האומר לחשך אור,

 

[המן טאש]

יא איך האב שוין געהערט אין די נעמען וואס איך האב אויס גערעכענט קענען זיך פארמעסטען מיט אים קלאר אין אפען
די ליטווישע האבען גאר א גרויסע פאמפ צו פאמפען אין אפמאכען ווער עס איז א גדול אין ווער נישט בו בזמן וואס ר׳ חיים קנייבסקי האט מען געפאמט אלס גדול הדור האט געוואוינט אין ארץ ישראל די שבט הלוי וואס האט געקענט מער בכמות ובאיכות

Click to shrink...

לאל

א וואוילע אונגערישער איד וואס האט זיך גוט איינגעחזרט שולחן ערוך, און ווען ער איז נישט געווען זיכער איז ער געגאנגען מיטן כוחא דאיסורא עדיף. גדול הדור העל נאו!

 

[אלטע שרייבער]

מען קען אלעס אוועק מאכען מיט חסרונות און פעילורס , אז מען קוקט אויף דעם גאנצען פיקטשור

Click to shrink...

האסט אים נישט פארשטאנן. ער האט געמיינט חוזק צו מאכן פון די וואס זאגן אז סאטמאר שלאגט זיך מיט די מדינה 'פון דערויסן'.

און דער אמת ניתן להאמר אז וואס ער האט גיהאלטען איז גיוועהן די שיטה פון רוב רבני הונגריה און גאליציע , צו דערמאנען די נעמען פון ציעשינוב , בעלז, מונקאטש , ראדאמסק, באבוב אלכסנדר, אלע זענען גיוועהן קעגן בנין הארץ ויישובו, נאך די האלאוקאסט איז דער בעל ויואל משה פארבליבען א יחיד און ער האט אהנגיהאלטן

Click to shrink...

דאס האט גארנישט צוטון מיט די נושא. די אלע וואס האבן געהייסן גייען אין בחירות האבן נישט געטוישט זייער מיינונג וועגן ציונות. דאס איז א פרעכע סאטמארער שקר. זיי האבן פונקט געהאסט די רשעים און פארשטאנן זייער שעדליכקייט. נאר זיי האבן אויך געהאלטן אז מ'טאר זיך נישט באהאלטן פון זיי נאר מיר דארפן זיך שלאגן מיט זיי. נאר סאטמאר האט געהאלטן אז מ'זאל זיי לאזן טון וואס זיי ווילן און די ציונים זאלן טון וואס זיי ווילן.

 

[ריבי]

האסט אים נישט פארשטאנן. ער האט געמיינט חוזק צו מאכן פון די וואס זאגן אז סאטמאר שלאגט זיך מיט די מדינה 'פון דערויסן'.

דאס האט גארנישט צוטון מיט די נושא. די אלע וואס האבן געהייסן גייען אין בחירות האבן נישט געטוישט זייער מיינונג וועגן ציונות. דאס איז א פרעכע סאטמארער שקר. זיי האבן פונקט געהאסט די רשעים און פארשטאנן זייער שעדליכקייט. נאר זיי האבן אויך געהאלטן אז מ'טאר זיך נישט באהאלטן פון זיי נאר מיר דארפן זיך שלאגן מיט זיי. נאר סאטמאר האט געהאלטן אז מ'זאל זיי לאזן טון וואס זיי ווילן און די ציונים זאלן טון וואס זיי ווילן.

Click to shrink...

זיכער האט מען געטוישט די מיינונג אויף יישוב ארץ ישראל ובנין הארץ, נישט ווי פילע רבנים האבן געהאלטן אז דער עיקר יישוב איז די גלויות, און דארט דוקא זענען געווען רוב גדולים פון כלל ישראל, בפרט מיט די ישיבות אין ליטא, און צום סוף די ישיבת חכמי לובלין, עס זענען גיוועהן עקסעפשענס, ווי למשל ישיבת סלבודקה, אבער די מעין פאנקשינעריס פון כלל ישראל האבען נישט באטראכט ארץ ישראל ווי א יסוד פאר כלל ישראל פאר ביאת המשיח, דעס האט זיך געטוישט און מיט רעכט, ווי עס האט זיך געפירט פון גאט - כאטש עס איז נישט געווען דורך אידן שומרי דת - אז עס איז ארצנו תתן יבולה, און אין א געוויסן זין ושבו בנים לגבולם, איז יעצט אזוי די רצון פון גאט,

דער סאטמאר רבי האט עס נישט אזוי אנגעקוקט, נאר אלעס מיט א בייז אויג, ווייל ער האט נישט געוואלט א תמורה פאר די גאולה, לויט די מסורה פון פאר די האלאקאסט. אבער ביי אנדערע האט זיך די געדאנקען גאנג צוגעשטעלט צו די מציאות, און זיי האבן בעצם זיך געטוישט השקפה וואס איז אקעי, ומותר האדם מן הבהמה, אז א מענטש קען טשענדזשן זיין מיינד, כאן משנה ראשונה וכאן משנה אחרונה.

 

[אלטע שרייבער]

איך ווייס נישט וואס דו רעדסט.

עס איז נישט געווען קיין שיטה אז מ'דארף וואוינן אין פולין. נאר פראקטיש האט מען דארט געוואוינט. די השגחה עליונה האט געפירט אז שפעטער איז מען אנגעקומען קיין אמעריקא, קאנאדא, ענגלאנד, און ארץ ישראל, דארף מען בויען א לעבן דארט.
ווי זעסטו אז עס איז דא עפעס א שיטה היינט אז ארץ ישראל איז וואו מ'דארף וואוינען? וויאזוי האט דער בעלזער רב געטוישט זיין מיינונג? ווי האט ער געדארפט פארן ביים אנטלויפן? ער האט געדארפט בלייבן אין באכניע? דער סאטמארער רב איז דען געבליבן אין סאטמאר צוליב די גזירת הגלות?

שיטת בעלזא שינאווא וכדו' האבן גארנישט צו טון מיט די שפעטערדיגע מציאות.

(ישיבת סלאבאדקא איז אהין געגאנגען צוליב דער מיליטער אין ליטא, פארש דיר נאך)