ווער האט געשריבן דעם זוהר הק'

[חושב ו/שיודע]

די גבול צווישן זשיניעס און משוגע איז נישט קיין קלארע,
אבער וואס א חילוק אייגנטלעך ווי נארמאל דער מחבר איז?

Click to shrink...

קבל את האמת ממי שאמרו

 

[ריבי]

יא, דער ספר איז עקסטרעם אין דעם, וואס ער ברענגט כמעט בלויז ארויס דעם צד כנגד לימוד הקבלה.

ער מאכט א שטארקן חילוק צווישן ספרי יסוד, ווי תנ"ך און חז"ל, וואס האבן א מסורה דור אחרי דור, משא"כ די קבלה ספרים.

אין זיין בוך ווייזט ער אויף אז לכתחילה האבן רוב גדולי ישראל זיך מתנגד געווען צו דער נייער רוח פון קבלה. ער הייבט שוין אן ביי ספרי ההיכלות און ביי דער רעאקציע פון די ראשונים צו די אזוי גערופענע אלטע/נייע "געפונענע" ספרים און חכמות.

פארוואס ביסטו געלאפן עטליכע הונדערט יאר אראפ ביז צום גאון?

אגב, וואו אין דעם מבוא האסטו געטראפן אז מסורתיים זענען אלץ געווען קעגן קבלה? נא לצטט.

דערנאך ברענגט ער ארויס די אלילות פונעם ספר הזוהר, און לדעתי האט ער מקצר געווען, ווייל עס זענען דא נאך מער מקומות וואו דער זוהר שטיפט אריין פרעמדע, פאגאנישע פירושים.

לא בחינם האט דער יעב"ץ ארויסגעגעבן דעם ספר המטפחת, און דער שו"ת מאהבה האט זיך צופייערט בדרך פון זיין רבי'ן, דער נודע ביהודה, און זיך אויסגעדריקט מיטן לשון "הריני נשבע בתורת ה' שבספר הזוהר יש קלקולים וזיופים."

יעדער קען ליינען און זוכן ענטפערס. ווי געזאגט, ברענגט ער בעיקר נאר ארויס דעם צד כנגד.

איך וואלט דאס זיכער נישט גערופן שקר. ער איז בעיקר עוסק אינעם שורש ווי עס האט זיך אנגעהויבן און וויאזוי עס האט זיך אריינגעווארצלט. ולכן ברענגט ער דעם תניא, וואס האט אויף זיין דרך אפגעטייטשט דעם אר''י און עס פארשפרייט ביים המון. אזוי אויך ברענגט ער דעם רמח"ל, וואס האט זיינע חידושים אנגעטאן אויפן אר"י.

און ביי ביידע ווייזט ער אויף אז דאס זענען געווען אייגענע חידושים און מהלכים, ולא היה זה כלל כוונת האר"י.

אבער דער גאון קומט דא נישט אריין. ער האט נישט קיין חלק אינעם פארשפרייטן קבלה ביים המון.
און זיין דעת איז בטל לגבי די ראשונים וואס האבן זיך מתנגד געווען. און אפילו בעד קבלה גיט עס נישט צו, ווייל מיר האבן שוין דעם רמב"ן, וואס "הרבה יותר מדאי תקע עצמו להאמין בעניין הקבלה", כדברי הר"ן צום ריב"ש. אזוי אויך דער שו''ע ברענגט שוין פון זוהר ולכן דארף מען נישט דעם גאון, לא לכאן ולא לכאן.

איך מיין אז ער ברענגט כמעט נישט פון די אחרונים, נאר איינער ר' י' קאפח מיטן ספר מלחמות ה'. ווייל דאס ווייזט אז אפילו נאך וואס א שיבוש האט זיך אריינגעכאפט, קען מען עס נאך מתקן זיין.

איך טראכט לגבי דער בוך אין אלגעמיין, אז אין א וועלט וואו דער זוהר און קבלה זענען ביי יעדן פארהייליגט ווי תורה מסיני, איז לדעתי זייער וויכטיג, דייקא למען האמת און כדי צו זיין אביעקטיוו, צו ליינען איין בוך וואס שרייבט נאר אנטקעגן אן צוברעכט דער טאבו, אהן צו זיין פאליטיש גערעכט און אהן קיין חשבונות.

וואס יא, עס איז אביסל א שאד אז ווען ער שטויסט זיך אן אין חרדים אדער היינטיגע רבנים, הייבט ער אן שרייבן מיט א געפערליכן זלזול. אזוי אויך שרייבט ער אביסל גראפיש ווען עס קומט צו יחוד קוב"ה ושכינתיה.

אויף די צווייטע נקודה קען איך אים נישט אינגאנצן באשולדיגן, ווייל די חכמי הקבלה האבן זיך פונקט אזוי מיאוס אויסגעדריקט אויף גאט. דער נושא איז דאך די ענין פון אלילות וואס מען טרעפט ביי די מקובלים, וואס איז בבחינת “ויקומו העם לצחק”. ער איז ע''פ רוב מצטט די מקובלים'ס אייגענע פאנטאזיעס (כלשונו) נאר לייגט עס אראפ אויף א מער גרעבערע שפראך.

די צוויי זאכן זענען לדעתי אביסל צו ווייט געגאנגען אין דעם בוך. און קען מונע זיין פון מענטשן צו לערנען די גוטע זאכן. וזה חבל. אבער ווי ר"מ האט שוין געזאגט איבער זיין רבי'ן, קליפתו זרק ותוכו אכל, האפן מיר אז דער בעלי דעת וועלן קענען מבדיל זיין, ובפרט אז עס זענען דא אזעלכע וואס וועלן קויפן דער בוך דווקא מצד די קליפות, וד"ל.
ה' הטוב יכפר.

Click to shrink...

עטליכע הערות אויף דיין תגובה
פון די ראשונים כמלאכים וואס האבען אהנגענומען קבלה אויף די ספרדישע נוסח מיט ספירות און מדות, איז בכללם דער ראב״ד בעל השגות,זיין זון רבי יצחק סגי נהור ,רמב״ן, רבינו בחיי , דאס איז ביי כלל ישראל חשוב ווי מסורה מסיני - לאפוקי פון דעם מחבר לץ.
דער גאון גר״א ווערט פארעכענט ביי די ליטאים -עט ליעסט- ווי א ראשון אזוי זאגט מען נאך פון רבי חיים וואלאזין, און אזוי שרייבט דער חזון אי״ש - ממילא איז זייער רעלעוואנט אז דער גאון איז געוועהן א גאון אין קבלה, און ער האט געשריבען ספרים אויף קבלה, ווי לדוגמא דער ספר עמוק א פירוש, אויף ספרא דצניעותא וואס איז א חלק פון זוהר.
די ביטויי גשמיות און חיבורי אישות וואס ווערט גענוצט אין קבלה - קומט כמה וכמה פעמים אין זוהר און אין אנדערע ספרים מיט אן אזהרה מפורשת , אז עס איז לשבר את האוזן -ואל מי תדמיוני- אזוי ווי דער מורה איז מסביר באריכות לגבי די ביטויים אין תנ״ך, און די תרגום וואס איז מדקדק אלץ דאס מרמז צוזיין.
אויסער דעם , איז אין קבלה דא א שטארקער דגוש אז די
אהבת דודים ונשיקות פה פון כמער לויות - איז ממש א דמיון פון זה לעומת זה,און מען קען אלעס כולל זיין אין קדושה. ( די הרגשה איז דא ביי יעדען ירא שמים )
לגבי דעם וואס דער מחבר לץ - שרייבט אז דער בעל התניא און דער רמח״ל האבען נישט פארשטאנען וואס דער אר״י זאגט, אדער אז זיי האבען תולה געוועהן אין אר״י במזיד זאכען וואס ער האט נישט געזאגט -אין לך
גיחוך גדול מזה -
נאמנים דברי תניא ונאמנים דברי רמח״ל, אז וואס זיי זאגען נאך בשם אר״י איז יש מקום לדבריהם
ויסכר פי דוברי שקר .

 

[חושב ו/שיודע]

עטליכע הערות אויף דיין תגובה
פון די ראשונים כמלאכים וואס האבען אהנגענומען קבלה אויף די ספרדישע נוסח מיט ספירות און מדות, איז בכללם דער ראב״ד בעל השגות,זיין זון רבי יצחק סגי נהור ,רמב״ן, רבינו בחיי , דאס איז ביי כלל ישראל חשוב ווי מסורה מסיני - לאפוקי פון דעם מחבר לץ.
דער גאון גר״א ווערט פארעכענט ביי די ליטאים -עט ליעסט- ווי א ראשון אזוי זאגט מען נאך פון רבי חיים וואלאזין, און אזוי שרייבט דער חזון אי״ש - ממילא איז זייער רעלעוואנט אז דער גאון איז געוועהן א גאון אין קבלה, און ער האט געשריבען ספרים אויף קבלה, ווי לדוגמא דער ספר עמוק א פירוש, אויף ספרא דצניעותא וואס איז א חלק פון זוהר.
די ביטויי גשמיות און חיבורי אישות וואס ווערט גענוצט אין קבלה - קומט כמה וכמה פעמים אין זוהר און אין אנדערע ספרים מיט אן אזהרה מפורשת , אז עס איז לשבר את האוזן -ואל מי תדמיוני- אזוי ווי דער מורה איז מסביר באריכות לגבי די ביטויים אין תנ״ך, און די תרגום וואס איז מדקדק אלץ דאס מרמז צוזיין.
אויסער דעם , איז אין קבלה דא א שטארקער דגוש אז די
אהבת דודים ונשיקות פה פון כמער לויות - איז ממש א דמיון פון זה לעומת זה,און מען קען אלעס כולל זיין אין קדושה. ( די הרגשה איז דא ביי יעדען ירא שמים )
לגבי דעם וואס דער מחבר לץ - שרייבט אז דער בעל התניא און דער רמח״ל האבען נישט פארשטאנען וואס דער אר״י זאגט, אדער אז זיי האבען תולה געוועהן אין אר״י במזיד זאכען וואס ער האט נישט געזאגט -אין לך
גיחוך גדול מזה -
נאמנים דברי תניא ונאמנים דברי רמח״ל, אז וואס זיי זאגען נאך בשם אר״י איז יש מקום לדבריהם
ויסכר פי דוברי שקר .

Click to shrink...

לאמיר דיר ענטפערן על ראשון ראשון.

א' תורה מסיני איז מקובל אויף אלעמען, משא"כ קבלה, בשעת וואס דער רמב"ן האט נישט געזען אין קבלה א פראבלעם, האבן אנדערע ראשונים כמלאכים ווי דער רמב"ם גע'פסק'נט אין א תשובה צו פארברענען דעם ספר שיעור קומה, וואס איז פון די ספרי ההיכלות, וואס דער רמב"ן האט לכאורה פון דארט לערנען געקענט קבלה. אזוי אויך דער ריב"ש סימן קנ״ז ברענגט בשם זיין רבי'ן וז"ל: "מורי הרב רבי פרץ הכהן ז"ל לא היה כלל מדבר ולא מחשיב באותן הספירות", עכ"ל. אויך ברענגט דער ריב'ש דארט בשם דעם ר"ן: "וכן הודעתיך מה שאמר אלי בייחוד מורי הרב רבינו נסים ז"ל, כי הרבה יותר מדאי תקע עצמו הרמב"ן ז"ל להאמין בעניין הקבלה ההיא".

ווער רעדט נאך ווען עס קומט צו אמונות הגלגול, כידוע האט ר׳ סעדיה גאון דאס אינגאנצן אוועקגעמאכט און רופט עס הזיות ובלבולים, און שרייבט אז ער וואלט בכלל נישט דערמאנט דעם שיטה לעוצם גריעותה, לולא שאני חושש לפתאים.
אזוי אויך דער ראש אין א תשובה צו זיין זוהן דער טור מאכט אוועק דעם ענין הגלגולים.

ולכן איז עס נישט חשוב ביי כלל ישראל ווי תורה מסיני, ווייל וואס דעם רמב"ן נעמט, האט דער רמב"ם פארברענט.

ב'. דאס וואס די ליטוואקעס נעמען דעם גאון אהן ווי לפחות א ראשון איז גלייך צו מקובלים וואס נעמען אהן ר׳ שמעון פון די זוהר צו זיין גרעסער ווי משה רבינו. דאס איז נישט קיין טענה, נאר פאר דעם וואס לעבט אין זיין באבל.

ג' קודם כל, דער תרגום פראבירט שולל זיין הגשמה, און יעדער פסוק וואס איז דא א חשש הגשמה איז ער מיד מפרש כדרכו להסיר הגשמה, ווי עס איז מבואר אין די ערשטע פרקים אין ספר המורה פונעם רמב"ם.

דער זוהר און ספרי קבלה טוען דאך דאס פארקערטע: יעדער מקום פון יחוד מאכט מען דערפון א זיווג, אפילו דער פסוק פון "שמע ישראל ה' אחד" זאגט דער זוהר השתא לאו קוב''ה אחד ווייל שכינתא בגלותא און אחד איז נאר נאך "ודבק באשתו והיה לבשר אחד". און אזוי אויך זענען די בעלי הספירות מפריד גאט נאך מער פון די קריסטן, פון א שילוש צו א עשיריות.

און דער אר''י וואלט דאך נישט געדארפט מער מגשם זיין ווי דער זוהר האט שוין, עאפ''כ איז ער מסביר באריכות שיש ג' מיני זיווגים פון קוב''ה עם נוקבא: פנים בפנים, פנים באחור און אחור באחור.

קען מען דאס אויך כולל זיין אין קדושה?

וז"ל האר"י: שכבר נתבאר לעיל טעם היות (זיווג) רחל אחור באחור עם (קוב"ה) זעיר אנפין, הוא מפני שהיא נוקבא אשר היא דינים קשים... ואנו יראים מפני החיצונים שלא יתאחזו באחוריה, ולכן היא אחור באחור עם ז"א... ולכן הניח אחורי לאה נוטים לחוץ בגילוי, כדי שיתאחזו שם החיצונים ויינקו משם כדי חיותם בלבד.

וז"ל עוד: פנים באחור פירוש, פני הזכר מביטין באחורי הנוקבא. ובזה יש מעלה יתירה, שמקבלת הנוקבא אור הפנים דזכר ממש, אלא שלהיותו אור גדול אינה מקבלתו רק דרך אחור שלה, וזה סוד "וחכם באחור ישבחנה", כי כאשר החכמה, שהוא הזכר, יביט בפניו אל אחורי הנוקבא, שהיא הבינה, ישביחנה יותר ממה שהיה בהיות להיפך, אחורי הזכר בפני הנוקבא. עכ"ל.

דער הרגשה איז אויך דא ביי יעדער יר״ש?

דער בעל התניא פראבירט צו שולל זיין הגשמה, און איז מסביר דער ענין הזיווגים פונעם אר״י ווי א תלמיד לערנט ביים רבי׳ן, וז״ל: ולהבין מהו יחוד פנים בפנים ויחוד אחור באחור, וגם יש יחוד פנים באחור,

ולהבין כל זה, הוא על דרך משל בעל שכל גדול שמסביר שכלו לקטן ממנו, והוא תופס קצת את השכל... זהו נקרא יחוד פנים בפנים.

ואחור באחור הוא, על דרך משל, מי שאינו יכול להבין שכל של המשפיע כלל, אפילו מעט מזעיר אינו מבין, ואף על פי כן נקראת זו השפעה, כי מחמת זה יכול להבין שפלות שלו.

איז דאס טאקע געווען כוונות האר"י?

דער אר"י פרעגט אליין: צריך להודיעך זיווג זעיר ונוקבא אחור באחור... כי ודאי שאין מציאות זיווג אחור באחור, און דער אר"י ענטפערט אז למעשה איז די זיווג למעלה בבחינת פנים באחור אדער פנים בפנים כנ"ל, נאר ווען דער זיווג וואלט ווען געווען אונטן וואלט עס געדארפט זיין אחור באחור, וואס איז טאקע נישט שייך, ולכן הם עולים להזדווג למעלה.

אויב האט דער אר"י נישט געמיינט זיווג ממש, איז דאך דער קושיא קיין קושיא נישט, און מען דארף אויך נישט קיין תירוץ, מען רעדט דאך וועגן דרכים ווי אזוי חכמה ווערט נשפע.

אלא מאי, דער תניא האט געזאגט אייגענע געדאנקען און עס תולה געווען אויף דעם אר'י.

מיט דעם האב איך שוין אויך געענטפערט נקודה ד'. נתנאל רובין טענהט נישט אז זיי האבן תולה געווען במזיד זאכן. עס איז נישט במזיד, נאר כתבי אר"י האבן געגעבן פאר בעלי מחשבה א ברייטערע פעלד מיט וואס צו ארבעטן, ווייל עס איז נישט קיין סיסטעמאטישע אדער אויסגעארבטע ווערק און יעדער האט זיך געטראפן זיינע אייגענע רעיונות ביים אר"י,
דאס איז דער גדלות פונעם בעל התניא, אז ער האט געקענט נעמען די לשונות און בויען דערפון א סיסטעמאטישע הסבר אפילו אויב עס איז נישט מוכרח אז דאס איז געווען די פשוטע כוונת האר"י.

וה' יצילנו משגיאות.

 

[ריבי]

לאמיר דיר ענטפערן על ראשון ראשון.

א' תורה מסיני איז מקובל אויף אלעמען, משא"כ קבלה, בשעת וואס דער רמב"ן האט נישט געזען אין קבלה א פראבלעם, האבן אנדערע ראשונים כמלאכים ווי דער רמב"ם גע'פסק'נט אין א תשובה צו פארברענען דעם ספר שיעור קומה, וואס איז פון די ספרי ההיכלות, וואס דער רמב"ן האט לכאורה פון דארט לערנען געקענט קבלה. אזוי אויך דער ריב"ש סימן קנ״ז ברענגט בשם זיין רבי'ן וז"ל: "מורי הרב רבי פרץ הכהן ז"ל לא היה כלל מדבר ולא מחשיב באותן הספירות", עכ"ל. אויך ברענגט דער ריב'ש דארט בשם דעם ר"ן: "וכן הודעתיך מה שאמר אלי בייחוד מורי הרב רבינו נסים ז"ל, כי הרבה יותר מדאי תקע עצמו הרמב"ן ז"ל להאמין בעניין הקבלה ההיא".

ווער רעדט נאך ווען עס קומט צו אמונות הגלגול, כידוע האט ר׳ סעדיה גאון דאס אינגאנצן אוועקגעמאכט און רופט עס הזיות ובלבולים, און שרייבט אז ער וואלט בכלל נישט דערמאנט דעם שיטה לעוצם גריעותה, לולא שאני חושש לפתאים.
אזוי אויך דער ראש אין א תשובה צו זיין זוהן דער טור מאכט אוועק דעם ענין הגלגולים.

ולכן איז עס נישט חשוב ביי כלל ישראל ווי תורה מסיני, ווייל וואס דעם רמב"ן נעמט, האט דער רמב"ם פארברענט.

ב'. דאס וואס די ליטוואקעס נעמען דעם גאון אהן ווי לפחות א ראשון איז גלייך צו מקובלים וואס נעמען אהן ר׳ שמעון פון די זוהר צו זיין גרעסער ווי משה רבינו. דאס איז נישט קיין טענה, נאר פאר דעם וואס לעבט אין זיין באבל.

ג' קודם כל, דער תרגום פראבירט שולל זיין הגשמה, און יעדער פסוק וואס איז דא א חשש הגשמה איז ער מיד מפרש כדרכו להסיר הגשמה, ווי עס איז מבואר אין די ערשטע פרקים אין ספר המורה פונעם רמב"ם.

דער זוהר און ספרי קבלה טוען דאך דאס פארקערטע: יעדער מקום פון יחוד מאכט מען דערפון א זיווג, אפילו דער פסוק פון "שמע ישראל ה' אחד" זאגט דער זוהר השתא לאו קוב''ה אחד ווייל שכינתא בגלותא און אחד איז נאר נאך "ודבק באשתו והיה לבשר אחד". און אזוי אויך זענען די בעלי הספירות מפריד גאט נאך מער פון די קריסטן, פון א שילוש צו א עשיריות.

און דער אר''י וואלט דאך נישט געדארפט מער מגשם זיין ווי דער זוהר האט שוין, עאפ''כ איז ער מסביר באריכות שיש ג' מיני זיווגים פון קוב''ה עם נוקבא: פנים בפנים, פנים באחור און אחור באחור.

קען מען דאס אויך כולל זיין אין קדושה?

וז"ל האר"י: שכבר נתבאר לעיל טעם היות (זיווג) רחל אחור באחור עם (קוב"ה) זעיר אנפין, הוא מפני שהיא נוקבא אשר היא דינים קשים... ואנו יראים מפני החיצונים שלא יתאחזו באחוריה, ולכן היא אחור באחור עם ז"א... ולכן הניח אחורי לאה נוטים לחוץ בגילוי, כדי שיתאחזו שם החיצונים ויינקו משם כדי חיותם בלבד.

וז"ל עוד: פנים באחור פירוש, פני הזכר מביטין באחורי הנוקבא. ובזה יש מעלה יתירה, שמקבלת הנוקבא אור הפנים דזכר ממש, אלא שלהיותו אור גדול אינה מקבלתו רק דרך אחור שלה, וזה סוד "וחכם באחור ישבחנה", כי כאשר החכמה, שהוא הזכר, יביט בפניו אל אחורי הנוקבא, שהיא הבינה, ישביחנה יותר ממה שהיה בהיות להיפך, אחורי הזכר בפני הנוקבא. עכ"ל.

דער הרגשה איז אויך דא ביי יעדער יר״ש?

דער בעל התניא פראבירט צו שולל זיין הגשמה, און איז מסביר דער ענין הזיווגים פונעם אר״י ווי א תלמיד לערנט ביים רבי׳ן, וז״ל: ולהבין מהו יחוד פנים בפנים ויחוד אחור באחור, וגם יש יחוד פנים באחור,

ולהבין כל זה, הוא על דרך משל בעל שכל גדול שמסביר שכלו לקטן ממנו, והוא תופס קצת את השכל... זהו נקרא יחוד פנים בפנים.

ואחור באחור הוא, על דרך משל, מי שאינו יכול להבין שכל של המשפיע כלל, אפילו מעט מזעיר אינו מבין, ואף על פי כן נקראת זו השפעה, כי מחמת זה יכול להבין שפלות שלו.

איז דאס טאקע געווען כוונות האר"י?

דער אר"י פרעגט אליין: צריך להודיעך זיווג זעיר ונוקבא אחור באחור... כי ודאי שאין מציאות זיווג אחור באחור, און דער אר"י ענטפערט אז למעשה איז די זיווג למעלה בבחינת פנים באחור אדער פנים בפנים כנ"ל, נאר ווען דער זיווג וואלט ווען געווען אונטן וואלט עס געדארפט זיין אחור באחור, וואס איז טאקע נישט שייך, ולכן הם עולים להזדווג למעלה.

אויב האט דער אר"י נישט געמיינט זיווג ממש, איז דאך דער קושיא קיין קושיא נישט, און מען דארף אויך נישט קיין תירוץ, מען רעדט דאך וועגן דרכים ווי אזוי חכמה ווערט נשפע.

אלא מאי, דער תניא האט געזאגט אייגענע געדאנקען און עס תולה געווען אויף דעם אר'י.

מיט דעם האב איך שוין אויך געענטפערט נקודה ד'. נתנאל רובין טענהט נישט אז זיי האבן תולה געווען במזיד זאכן. עס איז נישט במזיד, נאר כתבי אר"י האבן געגעבן פאר בעלי מחשבה א ברייטערע פעלד מיט וואס צו ארבעטן, ווייל עס איז נישט קיין סיסטעמאטישע אדער אויסגעארבטע ווערק און יעדער האט זיך געטראפן זיינע אייגענע רעיונות ביים אר"י,
דאס איז דער גדלות פונעם בעל התניא, אז ער האט געקענט נעמען די לשונות און בויען דערפון א סיסטעמאטישע הסבר אפילו אויב עס איז נישט מוכרח אז דאס איז געווען די פשוטע כוונת האר"י.

וה' יצילנו משגיאות.

Click to shrink...

שוין! ביסט א חסיד פון נתנאל רובין ווייל ער איז דער אמת לפי דעתך ,אהקעי אבער -
לא כן עמדי , איך זעה אין זיין שרייבעריי א קלות ראש קעגען גדולי האומה מכל הדורות און א גראך פון - פון מאי אהני לן רבנן -וירח את בגדיו - תקרי בוגדיו.
לגבי די דעת רמב״ם -דער גדול הפוסקים - קען מען זאגען הלכה כבתראי,ווי די וואס האבען יא אהנגענומען קבלה ,
מיט א פוטנאוט פון דעם תורת העולה ,דער רבן
של ישראל און פוסק אשכנז רבינו רמ״א, וואס נעמט פולי
אהן די ספרדישע קבלה,און ער זאגט אז די ווערטער פון קבלה זענען איינשטימיג מיט דעם רמב״ם אין מורה, נאר זיי נוצען אנדערע ביטויים -ובני ישראל יוצאים ביד רמ״א
און כבוד נתנאל רובין במקומו יהא מונח.
איך וויל נאכאמאהל רעאיטערעיטען אז עס איז דא א
הרגשה ביי א ירא שמים אז כמער לויות איז דער עפיטאם פון קדושה און טהרה .
מעז יצא מתוק .