- זיך איינגעשריבן
- מאי 16, 2024
- מעסעדזשעס
- 1,731
- רעאקציע ראטע
- 5,129
- פונקטן
- 943
רש"י די װאך פרשת שמות איז אין א גוטע גוסטע און ס'זענען דא עטליכע רש"יס אױף דקדוק.
כאטש איך גלײך נישט רש"י אלעמאל. ספעציעל װעגן זײן בליק אױף גוים אדער װען ער ברענגט מדרשים אלס פשוט פשט אין פסוק דאך פיל איך אז װען ער רעדט דקדוק פארשטײט ער צו די זאך.
איז היות מען האט מיר אין חדר נישט אױסגעלערנט דקדוק; מען פלעגט איבערהיפן װען ס'איז אנגעקומען צו די דקדוק רש"יס, און אױף מײן עלטער איז שױן פיל שװערער זיך עס אױסצולערנען װײל עס פעלט די גאנצע בעקגראונד דערצו - די פילע װערטער װאס זענען מסביר די יסודות, װען איך קוק למשל נאך א װיקיפדיה פעידזש, זענען פשוט פראנצױזישע בלע"זן צו מיר - װיל איך פרובירן די רש"יס יעצט צו פארשטײן און בעטן פון די חשובע און פארשטענדליכע חבירים דא זאלן מיר העלפן דארטן װי איך בין סטאָק.
איך װעל ברענגען דא עטליכע אזױנע רש"יס די װאך, זאגן װי-אזױ איך פארשטײ זײ און אַוּטלײנען די נקודות װאס איך פארשטײ נישט.
ײשר כח פאר ספריא פאר'ן פראװײדען די טעקסט.
קאפיטל א' פסוק טו חומש:
וַיֹּ֙אמֶר֙ מֶ֣לֶךְ מִצְרַ֔יִם לַֽמְיַלְּדֹ֖ת הָֽעִבְרִיֹּ֑ת אֲשֶׁ֨ר שֵׁ֤ם הָֽאַחַת֙ שִׁפְרָ֔ה וְשֵׁ֥ם הַשֵּׁנִ֖ית פּוּעָֽה׃
רש"י א):
למילדת. הוּא לְשׁוֹן מוֹלִידוֹת, אֶלָּא שֶׁיֵּשׁ לָ' קַל וְיֵשׁ לָ' כָּבֵד, כְּמוֹ שׁוֹבֵר וּמְשַׁבֵּר, דּוֹבֵר וּמְדַבֵּר, כָּךְ מוֹלִיד וּמְיַלֵּד:
מילׂדת זאגט רש"י האט דער זעלבער באדײט װי מולידות נאר מילדת איז כבד (דערפאר האט עס א דגוש אין די מיטלסטע אות - די למד - פון די שורש) און מולידות איז קל (דערפאר האט עס נישט א דגוש). די זעלבע זענען שובר, דובר קל, און משבר און מדבר זענען כבד.
מילדת און די אנדערע װערטער בדומה לה זענען בנײן פִּעַל און מולידות און די װערטער בדומה לה זענען בנײן הִפעיל.
פרעג איך:
װאס איז דאס קל, װאס איז דאס כבד און װאס איז דאס גורם. װאס מאכט א חלוק די דגוש אין די למד? קל פארשטײ איך זענען פשוטע װערבּס און כבד זענען אינטענסיװערע אדער אָנגײענדע (CONTINUOUS) װערבס. דאס זעט מיר אבער אױס זײער אַן אמביגיוּעס קלאסיפיקעישאָן. איז דא א בעסערע װעג פון דיפרינטשיעיטן צװישן קל און כבד און מסביר זײן פארװאס מען נוצט װאס, װאו?
און פארװאס טאקע נוצט די פסוק דא די כבד'דיגע בנײן? איז כבד די זעלבע װי זאגן פִּעַל אדער קענען זײן אױך װערטער װאס געהערן צו דעם בנײן פִּעֵל װעלכע זענען קל?
פסוק יז:
וַתִּירֶ֤אןָ הַֽמְיַלְּדֹת֙ אֶת־הָ֣אֱלֹהִ֔ים וְלֹ֣א עָשׂ֔וּ כַּאֲשֶׁ֛ר דִּבֶּ֥ר אֲלֵיהֶ֖ן מֶ֣לֶךְ מִצְרָ֑יִם וַתְּחַיֶּ֖יןָ אֶת־הַיְלָדִֽים׃
תרגום יז:
וּדְחִילָא חַיָתָא מִן קֳדָם יְיָ וְלָא עֲבָדָא כְּמָא דְמַלִיל עִמְהֶן מַלְכָּא דְמִצְרָיִם וְקַיָמָא יָת בְּנַיָא:
פסוק יח:
וַיִּקְרָ֤א מֶֽלֶךְ־מִצְרַ֙יִם֙ לַֽמְיַלְּדֹ֔ת וַיֹּ֣אמֶר לָהֶ֔ן מַדּ֥וּעַ עֲשִׂיתֶ֖ן הַדָּבָ֣ר הַזֶּ֑ה וַתְּחַיֶּ֖יןָ אֶת־הַיְלָדִֽים׃
תרגום יח:
וּקְרָא מַלְכָּא דְמִצְרַיִם לְחַיָתָא וַאֲמַר לְהֶן מָה דֵין עֲבַדְתּוּן יָת פִּתְגָמָא הָדֵין וְקַיֵמְתּוּן יָת בְּנַיָא:
רש"י יז א):
ותחיין את הילדים. מְסַפְּקוֹת לָהֶם מַיִם וּמָזוֹן. תַּרְגּוּם הָרִאשׁוֹן וְקַיָּמָא, וְהַשֵּׁנִי וְקַיֵּמְתֻּן, לְפִי שֶׁלְּשׁוֹן עָבָר לִנְקֵבוֹת רַבּוֹת תֵּבָה זוֹ וְכַיּוֹצֵא בָהּ מְשַׁמֶּשֶׁת לְשׁוֹן פָּעֲלוּ וּלְשׁוֹן פְּעַלְתֶּם, כְּגוֹן "וַתֹּאמַרְןָ אִישׁ מִצְרִי" (שמות ב'), (לְשׁוֹן עָבָר) כְּמוֹ וַיֹּאמְרוּ לִזְכָרִים, "וַתְּדַבֵּרְנָה בְּפִיכֶם" (ירמיהו מ"ד), לְשׁוֹן דִּבַּרְתֶּן, כְּמוֹ וַתְּדַבְּרוּ לִזְכָרִים, וְכֵן "וַתְּחַלְּלֶנָה אֹתִי אֶל עַמִּי" (יחזקאל י"ג), לְשׁוֹן עָבָר חִלַּלְתֶּן, כְּמוֹ וַתְּחַלְּלוּ לִזְכָרִים:
רש"י זאגט אז דער תרגום נוצט אין פסוק יז און אין פסוק יח אנדערע װערטער פאר ותחײן. אין פסוק יז רעדט מען פון 3רד פערסאן נקיבה פּלאָרעל ד.ה. נסתרות. און אין פסוק יח רעדט מען פון 2נד פערסאן פלאָרעל. ד.ה. נוכחות.
פארװאס נוצט אבער די פסוק נישט אנדערע פארעמען פון ותחײן אין פסוק יז און אין פסוק יח? זאגט רש"י װײל דער מקרא האט נישט קײן אנדערע װערטער (קאנדזשוּגעישאָן?) פאר ותחײןָ אין די עבר אדער ותחײןָ אין די עתיד. דער תרגום האט יא.
ותחײן אין דער פסוק מײנט בעצם להבא - און זײ װעלן לאזן לעבן - נאר די פסוק, װען זי װיל אױסדרײען א להבא'דיגע װארט צו די עבר, נוצט זי א ו' ההופך אנהױב פון די װארט.
און ממילא, אין די עתיד אין לשון הקודש, איז נישטא קײן חילוק צװישן נסתרות און נוכחות, און רש"י ברענגט זיך ראיות אבער אין אראמיש - דער תרגום - אין לשון עבר, איז יא דא א חילוק צװישן נסתרות און נוכחות ממילא נוצט דערפאר דער תרגום צװײ אנדערע פארעמען פון וקיָמָא.
האב איך עס גוט פארשטאנען?
וַיֵּ֥יטֶב אֱלֹהִ֖ים לַֽמְיַלְּדֹ֑ת וַיִּ֧רֶב הָעָ֛ם וַיַּֽעַצְמ֖וּ מְאֹֽד׃
רש"י א)
וייטב. הֵטִיב לָהֶן. וְזֶה חִלּוּק בְּתֵבָה שֶׁיְּסוֹדָהּ שְׁתֵּי אוֹתִיּוֹת וְנָתַן לָהּ וָי"ו יוֹ"ד בְּרֹאשָׁהּ, כְּשֶׁהִיא בָאָה לְדַבֵּר לְשׁוֹן וַיַּפְעִיל הוּא נָקוּד הַיּוֹ"ד בְּצֵירֵי, שֶׁהוּא קָמָץ קָטָן, כְּגוֹן וַיֵּיטֶב אֱלֹהִים לַמְיַלְּדֹת, "וַיֶּרֶב בְּבַת יְהוּדָה" (איכה ב'), – הִרְבָּה תַּאֲנִיָּה. וְכֵן "וַיֶּגֶל הַשְּׁאֵרִית" דִנְבוּזַרְאֲדָן (דברי הימים ב' ל"ו), – הִגְלָה אֶת הַשְּׁאֵרִית, "וַיֶּפֶן זָנָב אֶל זָנָב" (שופטים ט"ו) – הִפְנָה הַזְּנָבוֹת זוֹ לָזוֹ, כָּל אֵלּוּ לְשׁוֹן הִפְעִיל אֶת אֲחֵרִים; וּכְשֶׁהוּא מְדַבֵּר בִּלְשׁוֹן וַיִּפְעַל, הוּא נָקוּד הַיּוֹ"ד בְּחִירִק, כְּגוֹן "וַיִּיטַב בְּעֵינָיו" (ויקרא י'), לְשׁוֹן הוּטַב, וְכֵן וַיִּרֶב הָעָם, – נִתְרַבָּה הָעָם, "וַיִּגֶל יְהוּדָה" (מלכים ב כ"ה) – הָגְלָה יְהוּדָה, "וַיִּפֶן כֹּה וָכֹה" (שמות ב׳:י״ב) – הִפְנָה לְכָאן וּלְכָאן. וְאַל תְּשִׁיבֵנִי וַיֵּלֶךְ, וַיֵּשֶׁב, וַיֵּרֶד, וַיֵּצֵא, לְפִי שֶׁאֵינָן מִגִּזְרָתָן שֶׁל אֵלּוּ, שֶׁהֲרֵי הַיּוֹ"ד יְסוֹד בָּהֶן, יֵלֵךְ, יֵשֵׁב, יֵרֵד, יֵצֵא – י' אוֹת שְׁלִישִׁית בּוֹ:
רש"י זאגט אז ויֵּטב איז װידערמאל פון די בנײן הפעיל װאס מײנט ער האט גורם געװען - ער האט געמאכט עפעס אדער עמיצן טון עפעס. און דערפאר, װען דער װערב איז אזא װערב װעמענ'ס שורש איז נאר פון 2 אותיות, אזױ װי אונזער ויֵּטב - צו װעמען מען לײגט צו א װאָװ מיט א יוּד פון פארנט - דעמאלס פינטלט מען דעם יודעלע מיט א צירי, װאס רש"י זאגט איז בעצם א קמץ קטן. און רש"י ברענגט זיך ראיות.
אבער װען מען נוצט דער בנײן ויִפְעַל פאר די זעלבע װערטער אדער װערבס, בין איך נישט זיכער פון װעלכע בנײן רש"י רעדט, פון נִפְעַל אדער הֻפְעַל, זאגט רש"י אז דאַן פינטלט מען דעם יוד מיט א חיריק פון אונטן.
און רש"י װארנט מען זאל אים נישט אפפֿרעגן פון וַיֵּלֶךְ, וַיֵּשֶׁב, וַיֵּרֶד, וַיֵּצֵא װײל דארטן איז דער יודעלע א חלק פון דער שורש אבער דא נישט.
חוץ פונװאס איך בין כמעט זיכער אז כ'האב נישט גוט פארשטאנען דעם רש"י װײל װאס איז דער פױנט פון דאס אלעס? פארװאס טאקע נוצט מען דא הפעיל און נישט ויפעל? איז עס װײל דער אױבערשטער האט גוטס געטון מיט זײ דורך אנדערע? אױך זע איך דער גור אריה, א קאמענטעיטאר אױף רש"י, רעדן פון אותיות נחות און אותיות נעות? כ'הײב נישט אָן צופארשטײן װאס ער זאגט. און אז מען רעדט שױן: איז א סגול, לױט רש"י, די זעלבע װי א צירי? בקיצור המקרא הזה אומר דרשוני. װאס װיל רש"י דא ביטע?
כאטש איך גלײך נישט רש"י אלעמאל. ספעציעל װעגן זײן בליק אױף גוים אדער װען ער ברענגט מדרשים אלס פשוט פשט אין פסוק דאך פיל איך אז װען ער רעדט דקדוק פארשטײט ער צו די זאך.
איז היות מען האט מיר אין חדר נישט אױסגעלערנט דקדוק; מען פלעגט איבערהיפן װען ס'איז אנגעקומען צו די דקדוק רש"יס, און אױף מײן עלטער איז שױן פיל שװערער זיך עס אױסצולערנען װײל עס פעלט די גאנצע בעקגראונד דערצו - די פילע װערטער װאס זענען מסביר די יסודות, װען איך קוק למשל נאך א װיקיפדיה פעידזש, זענען פשוט פראנצױזישע בלע"זן צו מיר - װיל איך פרובירן די רש"יס יעצט צו פארשטײן און בעטן פון די חשובע און פארשטענדליכע חבירים דא זאלן מיר העלפן דארטן װי איך בין סטאָק.
איך װעל ברענגען דא עטליכע אזױנע רש"יס די װאך, זאגן װי-אזױ איך פארשטײ זײ און אַוּטלײנען די נקודות װאס איך פארשטײ נישט.
ײשר כח פאר ספריא פאר'ן פראװײדען די טעקסט.
1
קאפיטל א' פסוק טו חומש:
וַיֹּ֙אמֶר֙ מֶ֣לֶךְ מִצְרַ֔יִם לַֽמְיַלְּדֹ֖ת הָֽעִבְרִיֹּ֑ת אֲשֶׁ֨ר שֵׁ֤ם הָֽאַחַת֙ שִׁפְרָ֔ה וְשֵׁ֥ם הַשֵּׁנִ֖ית פּוּעָֽה׃
רש"י א):
למילדת. הוּא לְשׁוֹן מוֹלִידוֹת, אֶלָּא שֶׁיֵּשׁ לָ' קַל וְיֵשׁ לָ' כָּבֵד, כְּמוֹ שׁוֹבֵר וּמְשַׁבֵּר, דּוֹבֵר וּמְדַבֵּר, כָּךְ מוֹלִיד וּמְיַלֵּד:
מילׂדת זאגט רש"י האט דער זעלבער באדײט װי מולידות נאר מילדת איז כבד (דערפאר האט עס א דגוש אין די מיטלסטע אות - די למד - פון די שורש) און מולידות איז קל (דערפאר האט עס נישט א דגוש). די זעלבע זענען שובר, דובר קל, און משבר און מדבר זענען כבד.
מילדת און די אנדערע װערטער בדומה לה זענען בנײן פִּעַל און מולידות און די װערטער בדומה לה זענען בנײן הִפעיל.
פרעג איך:
װאס איז דאס קל, װאס איז דאס כבד און װאס איז דאס גורם. װאס מאכט א חלוק די דגוש אין די למד? קל פארשטײ איך זענען פשוטע װערבּס און כבד זענען אינטענסיװערע אדער אָנגײענדע (CONTINUOUS) װערבס. דאס זעט מיר אבער אױס זײער אַן אמביגיוּעס קלאסיפיקעישאָן. איז דא א בעסערע װעג פון דיפרינטשיעיטן צװישן קל און כבד און מסביר זײן פארװאס מען נוצט װאס, װאו?
און פארװאס טאקע נוצט די פסוק דא די כבד'דיגע בנײן? איז כבד די זעלבע װי זאגן פִּעַל אדער קענען זײן אױך װערטער װאס געהערן צו דעם בנײן פִּעֵל װעלכע זענען קל?
2
פסוק יז:
וַתִּירֶ֤אןָ הַֽמְיַלְּדֹת֙ אֶת־הָ֣אֱלֹהִ֔ים וְלֹ֣א עָשׂ֔וּ כַּאֲשֶׁ֛ר דִּבֶּ֥ר אֲלֵיהֶ֖ן מֶ֣לֶךְ מִצְרָ֑יִם וַתְּחַיֶּ֖יןָ אֶת־הַיְלָדִֽים׃
תרגום יז:
וּדְחִילָא חַיָתָא מִן קֳדָם יְיָ וְלָא עֲבָדָא כְּמָא דְמַלִיל עִמְהֶן מַלְכָּא דְמִצְרָיִם וְקַיָמָא יָת בְּנַיָא:
פסוק יח:
וַיִּקְרָ֤א מֶֽלֶךְ־מִצְרַ֙יִם֙ לַֽמְיַלְּדֹ֔ת וַיֹּ֣אמֶר לָהֶ֔ן מַדּ֥וּעַ עֲשִׂיתֶ֖ן הַדָּבָ֣ר הַזֶּ֑ה וַתְּחַיֶּ֖יןָ אֶת־הַיְלָדִֽים׃
תרגום יח:
וּקְרָא מַלְכָּא דְמִצְרַיִם לְחַיָתָא וַאֲמַר לְהֶן מָה דֵין עֲבַדְתּוּן יָת פִּתְגָמָא הָדֵין וְקַיֵמְתּוּן יָת בְּנַיָא:
רש"י יז א):
ותחיין את הילדים. מְסַפְּקוֹת לָהֶם מַיִם וּמָזוֹן. תַּרְגּוּם הָרִאשׁוֹן וְקַיָּמָא, וְהַשֵּׁנִי וְקַיֵּמְתֻּן, לְפִי שֶׁלְּשׁוֹן עָבָר לִנְקֵבוֹת רַבּוֹת תֵּבָה זוֹ וְכַיּוֹצֵא בָהּ מְשַׁמֶּשֶׁת לְשׁוֹן פָּעֲלוּ וּלְשׁוֹן פְּעַלְתֶּם, כְּגוֹן "וַתֹּאמַרְןָ אִישׁ מִצְרִי" (שמות ב'), (לְשׁוֹן עָבָר) כְּמוֹ וַיֹּאמְרוּ לִזְכָרִים, "וַתְּדַבֵּרְנָה בְּפִיכֶם" (ירמיהו מ"ד), לְשׁוֹן דִּבַּרְתֶּן, כְּמוֹ וַתְּדַבְּרוּ לִזְכָרִים, וְכֵן "וַתְּחַלְּלֶנָה אֹתִי אֶל עַמִּי" (יחזקאל י"ג), לְשׁוֹן עָבָר חִלַּלְתֶּן, כְּמוֹ וַתְּחַלְּלוּ לִזְכָרִים:
רש"י זאגט אז דער תרגום נוצט אין פסוק יז און אין פסוק יח אנדערע װערטער פאר ותחײן. אין פסוק יז רעדט מען פון 3רד פערסאן נקיבה פּלאָרעל ד.ה. נסתרות. און אין פסוק יח רעדט מען פון 2נד פערסאן פלאָרעל. ד.ה. נוכחות.
פארװאס נוצט אבער די פסוק נישט אנדערע פארעמען פון ותחײן אין פסוק יז און אין פסוק יח? זאגט רש"י װײל דער מקרא האט נישט קײן אנדערע װערטער (קאנדזשוּגעישאָן?) פאר ותחײןָ אין די עבר אדער ותחײןָ אין די עתיד. דער תרגום האט יא.
ותחײן אין דער פסוק מײנט בעצם להבא - און זײ װעלן לאזן לעבן - נאר די פסוק, װען זי װיל אױסדרײען א להבא'דיגע װארט צו די עבר, נוצט זי א ו' ההופך אנהױב פון די װארט.
און ממילא, אין די עתיד אין לשון הקודש, איז נישטא קײן חילוק צװישן נסתרות און נוכחות, און רש"י ברענגט זיך ראיות אבער אין אראמיש - דער תרגום - אין לשון עבר, איז יא דא א חילוק צװישן נסתרות און נוכחות ממילא נוצט דערפאר דער תרגום צװײ אנדערע פארעמען פון וקיָמָא.
האב איך עס גוט פארשטאנען?
3
פסוק כוַיֵּ֥יטֶב אֱלֹהִ֖ים לַֽמְיַלְּדֹ֑ת וַיִּ֧רֶב הָעָ֛ם וַיַּֽעַצְמ֖וּ מְאֹֽד׃
רש"י א)
וייטב. הֵטִיב לָהֶן. וְזֶה חִלּוּק בְּתֵבָה שֶׁיְּסוֹדָהּ שְׁתֵּי אוֹתִיּוֹת וְנָתַן לָהּ וָי"ו יוֹ"ד בְּרֹאשָׁהּ, כְּשֶׁהִיא בָאָה לְדַבֵּר לְשׁוֹן וַיַּפְעִיל הוּא נָקוּד הַיּוֹ"ד בְּצֵירֵי, שֶׁהוּא קָמָץ קָטָן, כְּגוֹן וַיֵּיטֶב אֱלֹהִים לַמְיַלְּדֹת, "וַיֶּרֶב בְּבַת יְהוּדָה" (איכה ב'), – הִרְבָּה תַּאֲנִיָּה. וְכֵן "וַיֶּגֶל הַשְּׁאֵרִית" דִנְבוּזַרְאֲדָן (דברי הימים ב' ל"ו), – הִגְלָה אֶת הַשְּׁאֵרִית, "וַיֶּפֶן זָנָב אֶל זָנָב" (שופטים ט"ו) – הִפְנָה הַזְּנָבוֹת זוֹ לָזוֹ, כָּל אֵלּוּ לְשׁוֹן הִפְעִיל אֶת אֲחֵרִים; וּכְשֶׁהוּא מְדַבֵּר בִּלְשׁוֹן וַיִּפְעַל, הוּא נָקוּד הַיּוֹ"ד בְּחִירִק, כְּגוֹן "וַיִּיטַב בְּעֵינָיו" (ויקרא י'), לְשׁוֹן הוּטַב, וְכֵן וַיִּרֶב הָעָם, – נִתְרַבָּה הָעָם, "וַיִּגֶל יְהוּדָה" (מלכים ב כ"ה) – הָגְלָה יְהוּדָה, "וַיִּפֶן כֹּה וָכֹה" (שמות ב׳:י״ב) – הִפְנָה לְכָאן וּלְכָאן. וְאַל תְּשִׁיבֵנִי וַיֵּלֶךְ, וַיֵּשֶׁב, וַיֵּרֶד, וַיֵּצֵא, לְפִי שֶׁאֵינָן מִגִּזְרָתָן שֶׁל אֵלּוּ, שֶׁהֲרֵי הַיּוֹ"ד יְסוֹד בָּהֶן, יֵלֵךְ, יֵשֵׁב, יֵרֵד, יֵצֵא – י' אוֹת שְׁלִישִׁית בּוֹ:
רש"י זאגט אז ויֵּטב איז װידערמאל פון די בנײן הפעיל װאס מײנט ער האט גורם געװען - ער האט געמאכט עפעס אדער עמיצן טון עפעס. און דערפאר, װען דער װערב איז אזא װערב װעמענ'ס שורש איז נאר פון 2 אותיות, אזױ װי אונזער ויֵּטב - צו װעמען מען לײגט צו א װאָװ מיט א יוּד פון פארנט - דעמאלס פינטלט מען דעם יודעלע מיט א צירי, װאס רש"י זאגט איז בעצם א קמץ קטן. און רש"י ברענגט זיך ראיות.
אבער װען מען נוצט דער בנײן ויִפְעַל פאר די זעלבע װערטער אדער װערבס, בין איך נישט זיכער פון װעלכע בנײן רש"י רעדט, פון נִפְעַל אדער הֻפְעַל, זאגט רש"י אז דאַן פינטלט מען דעם יוד מיט א חיריק פון אונטן.
און רש"י װארנט מען זאל אים נישט אפפֿרעגן פון וַיֵּלֶךְ, וַיֵּשֶׁב, וַיֵּרֶד, וַיֵּצֵא װײל דארטן איז דער יודעלע א חלק פון דער שורש אבער דא נישט.
חוץ פונװאס איך בין כמעט זיכער אז כ'האב נישט גוט פארשטאנען דעם רש"י װײל װאס איז דער פױנט פון דאס אלעס? פארװאס טאקע נוצט מען דא הפעיל און נישט ויפעל? איז עס װײל דער אױבערשטער האט גוטס געטון מיט זײ דורך אנדערע? אױך זע איך דער גור אריה, א קאמענטעיטאר אױף רש"י, רעדן פון אותיות נחות און אותיות נעות? כ'הײב נישט אָן צופארשטײן װאס ער זאגט. און אז מען רעדט שױן: איז א סגול, לױט רש"י, די זעלבע װי א צירי? בקיצור המקרא הזה אומר דרשוני. װאס װיל רש"י דא ביטע?
