גן עדן וואס איז דאס געווען, ווי איז דאס עקזעסטירט היינט במציאות, האט עס אמאל עקזעסטירט במציאות?

הק' לייביש שרייבער

אלטגעזעסענער קרעמלער
וועטעראן
זיך איינגעשריבן
אפר. 12, 2024
מעסעדזשעס
1,174
רעאקציע ראטע
3,735

גן עדן – וואו איז עס געווען און וואס איז עס געווען?​

איינער פון די גרעסטע מיסטעריעס אין תנ"ך און קבלה איז גן עדן – די ערשטע באוואוסטע וואוינארט פון אדם הראשון.
די תורה זאגט קלאר:

"ויטע ה' אלקים גן בעדן מקדם, וישם שם את האדם אשר יצר."
("און דער באשעפער האט איינגעפלאנצט א גן אין עדן, מזרח זייט, און ער האט דארט געזעצט דעם מענטש וואס ער האט באשאפן.")

דעריבער ווייסן מיר אז גן עדן איז געווען א ספציפישע פלאץ אויף דער וועלט, נישט נאר אזא לחש פון א משל וואס איז מלא רוחניות נאר א במציאותדיגער פלאץ אין די וועלט. אבער וואו איז עס געווען? און איז עס נאך פארהאן היינט?

עס איז געשריבען געווארן א בוך אין יאר 1977 ביי ווילענסקי לענדפארד Vilenski Landford און געווארן פובליצירט ערשט אין יאר 2011 מיטן נאמען פאראדייס לאסט Paradise lust in searching the Garden of Eden דער תוכן אין קורצן איז דער גן עדן געפונט זיך אין ערגעץ ווי אין די נארט פאול די זיכער האבן פרובירט באשטעטיגן דעם מציאות הגן עדן. דאס ביכעל איז באזירט אויף פארשער פון די לעצטן יארהונדערט ווי למשל וויליאם פערפיעלד ווארן William Farefield Warn וואס האט לשיטתו מסביר געווען אז די גן עדן האט זיך געפונען אין די נארט פאול. דער מר. ווילינסקי באזירט זיך אויך אויפן ביכעל פון אן אלטער ארכילאג יוריס זארניס און ציטירט זיין בוך די אורנטיע בוך Arentia Book.

דער בוך איז גראדע געשריבן געווארן מיט טיפע פארשונגען אבער און א לייכטער הומעריסטישע ליין מאטריאל.דאס מיינט אז די פארשער און די שרייבער האבן גענומען דעם טעארי גאנץ ערנסט. אנדערע ליינער האבן געשפירט אז די בוך איז באזירט אויף אלטע בוכער פון ביזארישע כאראקטורן און אין דאס בוך ליגט נישט קיין ווארט וואס גרעניצט זיך מיט ריעאליטעיט.

נארט (צפון) פאול איז דאס וויטסטער פלאץ אויפן ערד קוגל און איז איבער געדעקט מיט אייז א גאנץ קייליכיגער יאר אפי' אין די זומער מאנאטן. און געפונט זיך אינעם ארקטישן אוישען (און וואסער נישט אויף קיין ערדישער קאנטינענט, ווי די דער סאוט South וואס זיצט יא אויף אן ערדישער קאנטינענט).

די אנגעבליכער סיבה פארוואס דאס איז בכלל געווען אן עסק צו באזירן דעם גן עדן דארט ווערט ארויס געברענגט אינעם פריער דערמאנטן ביכעל, איז וויל עס איז אן אלטער לעגענדע און טיה Myth פון די הינדואישע פעלקער ווי עס ווערט דערמאנט אין זייערע שמייליגע ביכער אן הייליגער גארטן וואס געפונט זיך אין צפון די ווייטסטע פלאץ אין דער וועלט. און די קסמאלאגישער געדאנק איז געווען באזירט אז בעפאר די נארט איז געווארן א שטיק אייז איז דארט געוועזן א טראפישער גארטן. און ווי אויך האט די כוכבי לכת זייער אן אינטערסאנטער גאנג אויף יענער זייט פון די וועלט אז עס ווערט קיינמאל נישט קאמפלעט פינצטער, און 6 חדשים אין יאר איז דארט העל ליכטיג, עס ווערט בכלל נישט טינקעל אין די זעקס חדשים. אויב אזוי וואס נאך קען דאס מיינען אויב נישט קיין טראפישער גארטן וואס איז געווען דארט מכשנים קדמוניות.

דוקא שטומט נישט דער פלאץ מיט די אנצייגעניש וואס דער תורה דערמאנט ווי דער גארטן געפונט זיך יא. און היינט גלייבט טאקע קיינער נישט אז עס איז יש דברים אין זיינע טעאריעס און ער ווערט באטראכט ווי א ספעקיולעיטאר וואס חלומט און בויעט פון זיינע חלומות טיאריעס..


די טעאריע פון "Paradise Lust: Searching for the Garden of Eden" שטימט נישט מיט די מקומות וואס די תורה צייכנט אן. די צפון-פאול טעאריע האט נישט קיין יסוד אין תנ"ך און איז מער א מאדערנע ספעקולאציע.

קומענדיגע ווערק אי"ה לכש' אויף די פלעצער וואס די תורה הק' ברענגט יא אראף און אלטע שרייבער שרייבן דאס איבער אלץ אן אנגענומענער פאקט. אבער קודם האב איך געוואלט ברעגען די לעגענדע ווערסיע, למען יירא העם אז לעגענדע אין ריסערטש איז נישט קיין אויסגעשלאסענע אייטעם.
 
פאסינירנד איז עס זיכער, נאר אז מען נעמט אן ארט פון פסוקים וויל זיך לפחות אפאר אויבערפלעכליכע באווייזן פאר טעימה אז עס האט עפעס מיטן נארד פאול, דערווייל זעהט עס אויס אינטערהאלטונג לשמה
 
איך האב זיך אמאל גענומען איבער דיוקי הפסוקים בפרשת גן עדן, און דיוק מיין איך קאנטעקסט, נקודות, דקדוק, פירוש המילה ועוד. גאר אינטרעסאנטע זאכן קומען ארויס. נאך נישט מספיק געווען צוצונעמען די גאנצע פרשה, בין איך נייגעריג מיט וואס א בילד איך וועל לסוף ארויס קומען
 
איך האב זיך אמאל גענומען איבער דיוקי הפסוקים בפרשת גן עדן, און דיוק מיין איך קאנטעקסט, נקודות, דקדוק, פירוש המילה ועוד. גאר אינטרעסאנטע זאכן קומען ארויס. נאך נישט מספיק געווען צוצונעמען די גאנצע פרשה, בין איך נייגעריג מיט וואס א בילד איך וועל לסוף ארויס קומען
עס ווערט אינטערסאנטער
 
איך האב זיך אמאל גענומען איבער דיוקי הפסוקים בפרשת גן עדן, און דיוק מיין איך קאנטעקסט, נקודות, דקדוק, פירוש המילה ועוד. גאר אינטרעסאנטע זאכן קומען ארויס. נאך נישט מספיק געווען צוצונעמען די גאנצע פרשה, בין איך נייגעריג מיט וואס א בילד איך וועל לסוף ארויס קומען
מיר ווארטן בכליון עינים
 
אויב איז די גן עדן טאקע א פיזישע פלאץ איז עס ערגעץ אין די מיטל מזרח, דויד ראול האט גאנץ א מעגליכע טעאריע דערויף
View: https://youtu.be/jjuYYFn1cXk


אבער עס קען אויך זיין פיקציע וואס די תורה האט אדאפטירט פאר טעאלאגישע סיבות, אדער אלאגאריע ווי דער רמב"ם האלט
 

גן עדן – וואו איז עס געווען און וואס איז עס געווען?​

איינער פון די גרעסטע מיסטעריעס אין תנ"ך און קבלה איז גן עדן – די ערשטע באוואוסטע וואוינארט פון אדם הראשון.
די תורה זאגט קלאר:

"ויטע ה' אלקים גן בעדן מקדם, וישם שם את האדם אשר יצר."
("און דער באשעפער האט איינגעפלאנצט א גן אין עדן, מזרח זייט, און ער האט דארט געזעצט דעם מענטש וואס ער האט באשאפן.")

דעריבער ווייסן מיר אז גן עדן איז געווען א ספציפישע פלאץ אויף דער וועלט, נישט נאר אזא לחש פון א משל וואס איז מלא רוחניות נאר א במציאותדיגער פלאץ אין די וועלט. אבער וואו איז עס געווען? און איז עס נאך פארהאן היינט?

עס איז געשריבען געווארן א בוך אין יאר 1977 ביי ווילענסקי לענדפארד Vilenski Landford און געווארן פובליצירט ערשט אין יאר 2011 מיטן נאמען פאראדייס לאסט Paradise lust in searching the Garden of Eden דער תוכן אין קורצן איז דער גן עדן געפונט זיך אין ערגעץ ווי אין די נארט פאול די זיכער האבן פרובירט באשטעטיגן דעם מציאות הגן עדן. דאס ביכעל איז באזירט אויף פארשער פון די לעצטן יארהונדערט ווי למשל וויליאם פערפיעלד ווארן William Farefield Warn וואס האט לשיטתו מסביר געווען אז די גן עדן האט זיך געפונען אין די נארט פאול. דער מר. ווילינסקי באזירט זיך אויך אויפן ביכעל פון אן אלטער ארכילאג יוריס זארניס און ציטירט זיין בוך די אורנטיע בוך Arentia Book.

דער בוך איז גראדע געשריבן געווארן מיט טיפע פארשונגען אבער און א לייכטער הומעריסטישע ליין מאטריאל.דאס מיינט אז די פארשער און די שרייבער האבן גענומען דעם טעארי גאנץ ערנסט. אנדערע ליינער האבן געשפירט אז די בוך איז באזירט אויף אלטע בוכער פון ביזארישע כאראקטורן און אין דאס בוך ליגט נישט קיין ווארט וואס גרעניצט זיך מיט ריעאליטעיט.

נארט (צפון) פאול איז דאס וויטסטער פלאץ אויפן ערד קוגל און איז איבער געדעקט מיט אייז א גאנץ קייליכיגער יאר אפי' אין די זומער מאנאטן. און געפונט זיך אינעם ארקטישן אוישען (און וואסער נישט אויף קיין ערדישער קאנטינענט, ווי די דער סאוט South וואס זיצט יא אויף אן ערדישער קאנטינענט).

די אנגעבליכער סיבה פארוואס דאס איז בכלל געווען אן עסק צו באזירן דעם גן עדן דארט ווערט ארויס געברענגט אינעם פריער דערמאנטן ביכעל, איז וויל עס איז אן אלטער לעגענדע און טיה Myth פון די הינדואישע פעלקער ווי עס ווערט דערמאנט אין זייערע שמייליגע ביכער אן הייליגער גארטן וואס געפונט זיך אין צפון די ווייטסטע פלאץ אין דער וועלט. און די קסמאלאגישער געדאנק איז געווען באזירט אז בעפאר די נארט איז געווארן א שטיק אייז איז דארט געוועזן א טראפישער גארטן. און ווי אויך האט די כוכבי לכת זייער אן אינטערסאנטער גאנג אויף יענער זייט פון די וועלט אז עס ווערט קיינמאל נישט קאמפלעט פינצטער, און 6 חדשים אין יאר איז דארט העל ליכטיג, עס ווערט בכלל נישט טינקעל אין די זעקס חדשים. אויב אזוי וואס נאך קען דאס מיינען אויב נישט קיין טראפישער גארטן וואס איז געווען דארט מכשנים קדמוניות.

דוקא שטומט נישט דער פלאץ מיט די אנצייגעניש וואס דער תורה דערמאנט ווי דער גארטן געפונט זיך יא. און היינט גלייבט טאקע קיינער נישט אז עס איז יש דברים אין זיינע טעאריעס און ער ווערט באטראכט ווי א ספעקיולעיטאר וואס חלומט און בויעט פון זיינע חלומות טיאריעס..


די טעאריע פון "Paradise Lust: Searching for the Garden of Eden" שטימט נישט מיט די מקומות וואס די תורה צייכנט אן. די צפון-פאול טעאריע האט נישט קיין יסוד אין תנ"ך און איז מער א מאדערנע ספעקולאציע.

קומענדיגע ווערק אי"ה לכש' אויף די פלעצער וואס די תורה הק' ברענגט יא אראף און אלטע שרייבער שרייבן דאס איבער אלץ אן אנגענומענער פאקט. אבער קודם האב איך געוואלט ברעגען די לעגענדע ווערסיע, למען יירא העם אז לעגענדע אין ריסערטש איז נישט קיין אויסגעשלאסענע אייטעם.

גן עדן – גשמיות'דיג אדער רוחניות'דיג?

עס זענען פארהאנען צוויי וועגן צו קוקן אויף גן עדן:

לויטן פשט, אז גן עדן איז געווען אן אמת'ע פיזישע געגנט, וואו אדם הראשון האט פיזיש געוואוינט. לויט קבלה און פנימיות, גן עדן איז נישט בלויז א פיזישער גן, נאר אן העכערע ספירה, און דער מצב אין גן עדן איז געווען עפעס וואס מיר קענען זיך היינט נישט פארשטעלן.

(פשוט, ווי אזוי קען אַ רוחניות'דיגער נשמה זיין אין א פיזישער, גשמיות'דיגער פלאץ? את"ל די נשמה איז עפעס א סובסטאנץ פונעם גוף, און ווען דאס הערט אויף צו פארפיגן, שטאַרבט דער מענטש – איז דאס שווער אזוי צו זאגן. ווייל מען קען זעהן אז ווען אַ מענטש ליגט ל"ע אין א האספיס מצב, און גארנישט ארבעט אים שוין נישט – די הארץ קלאפט נישט אליינס, ער קען נישט אטעמען נאר מיט א ווענטילאטאר, קען נישט ארויסגיין נאר מיט דייאליסיס, און אפילו דער קאפ האט נישט קיין שום ברעין-אַקטיוויטי – סאַם האו לעבט ער נאָך. עס קומט איין רגע צום צווייטן מיט אלע מאשינען, דער נשמה זאגט "ביי ביי, איי עם אוט", באמפס – די מאשינען העלפן שוין נישט, עס פייפט אין די וועלט אריין און אלעס גייט פייפן אויף איינמאל. דער דאקטאר קען נישט פונקטלעך אנצייגן וואס איז איצט אין די סקונדע געשען, נאר עפעס א רוחניות'דיגער זאך האט אנגעהאלטן דאס חיות פון די מענטש, און אין די סקונדע וואס דער רוחניותדיגער חלק איז פארביי, קען דער מענטש גיין בארן-קלאפן – ער איז גאן, נישטא מער.)

מען נעמט דעם זעקל ביינער, פאקט עס צוזאמען אין ווייסע שמאטעס, און מען לאזט עס ארונטער. דער רוחניות'דיגער נשמה גייט אוודאי גלייך אריין אין גן עדן, ווי @פעדער האט שוין באטאנט אין זיין קלינישע טויט עקספיריענס.

 
איך קוק אן דעם גאנצן נושא על דרך הנשר הגדול, דער גרויסער רמב"ם. די גאנצע איידיע פון גן עדן, בריאת העולם, אדם הראשון קודם החטא, און די חטא אליינס, וואס דאס איז געווען.

גן עדן – וואו איז עס געווען און וואס איז עס געווען???

גן עדן – דאָס וואָרט אַליין קלינגט ווי אַ חלום, אַן אָרט פון שלימות וואָס מיר אַלע שטעלן זיך פֿאָר מיט גרינע גראָזן, פרוכטבאַרע ביימער און אַ רואיגן לעבן. די תורה דערציילט אונדז אין ספר בראשית (פרק ב’) וועגן אַ גארטן וואו אדם און חוה האָבן געלעבט, מיטן עץ הדעת און עץ החיים אין מיטן, ביז דער חטא האָט אַלץ געטוישט. אָבער וואו איז דער גן עדן געווען? איז עס געווען אַן עק פונעם ערד, וואו מען קען גראָבן און טרעפן עפּעס פון דעמאָלט? דער הייליגער רמב"ם געט אונז אַן אַנדער בליק.

דער רמב"ם, אין זיין מורה נבוכים (חלק א’, פרק ב’, און אויך אין חלק ב’, פרק ל’), זאָגט אונדז נישט צו נעמען די דערציילונג פון גן עדן ווי אַ פּשוטע היסטאָרישע מעשה. ער האַלט אַז דאָס איז נישט געווען אַ ממשדיקער גאַרטן מיט פיר טייכן וואָס מען קען זוכן אויף אַ מאפּע. ניין, פאַרן רמב"ם איז גן עדן אַ משל, אַ סימבאָל פאַר אַ מצב פון שלימות רוחנית און שׂכלדיגער קלאָרקייט. דאָס איז געווען דער אידעאַלער מצב פונעם מענטש – וואו אדם האָט געלעבט מיט אַ ריינעם שׂכל, וואו ער האָט געקענט דערקענען אמת און שקר דורך תּבונה, אָן זיך צו לאָזן פירן דורך תּאוות

אָבער וואָס איז געשען מיטן חטא עץ הדעת? דער רמב"ם דערקלערט אַז דאָס איז געווען דער מאָמענט וואו דער מענטש האָט פאַרלאָזט זיין ריינעם שׂכל און אַנשטאָט דערפון איז ער אַריין אין אַ וועלט פון דמיון און תּאוות. גן עדן איז אַזוי נישט נאָר אַן אָרט, נאָר אַ מצבֿ וואָס מיר האָבן פֿאַרלוירן – און וואָס מיר קענען שטרעבן צו געפֿינען נאָכאַמאָל דורך אונזער שׂכל.

און וואָס מיט גן עדן פון עולם הבא פונעם גאולה העתידה? אין "משנה תורה" (הלכות תּשובה, פרק ח’) זאָגט דער רמב"ם אַז גן עדן אין דער צוקונפט איז דער "עולם הבא" – אַ רוחניותדיקער מצב וואו די נשמה לעבט אין אַ תּענוג פון דערקענען דעם באשעפֿער, אָן קיין עסן, טרינקען אָדער גשמיותדיקע זאַכן. עס איז אַלץ רוחניות, אַלץ שׂכל.

גן עדן איז נישט עפּעס וואָס מיר זוכן אונטער דער ערד אָדער איבער די וואָלקנעס, אדער אין הימל. דאָס איז אַן אָרט וואָס וואינט אין אונז – אין אונזער שׂכל, אין אונזער פאַרשטאַנד, אין אונזער שטרעבן צו זיין מער ווי נאָר גשמיותדיגע באַשעפענישן. דער רמב"ם לערנט אונדז אַז דער חטא פֿון עץ הדעת איז געווען דאס פאַרלירן פון קלאָרקייט, אָבער ער גיט אונדז אויך אַ וועג צוריק – דורך לערנען, דורך טראַכטן, דורך לעבן מיט אַ ציל. גן עדן איז דער חלום וואָס די תּורה געט אונדז, נישט ווי אַ מתּנה וואָס מיר באַקומען, נאָר ווי אַ צוקונפט וואָס מיר מוזן צו איר שטרעבן, און איר בויען.

לויטן רמב"ם איז גן עדן נישט געווען אַ פיזישער אָרט, נאָר אַ סימבאָל פֿאַר וואָס דער מענטש קען זיין – אַ באַשעפעניש מיט אַ נשמה וואָס קען שטייגן העכער די וועלט דורך שׂכל און רוחניות. דער חטא איז געווען אַ פאַל, אָבער נישט אַ סוף – עס איז געווען דער אָנהייב פֿון אונדזער נסיעה צו געפינען דעם גן עדן ווידער אין אונז אַליין. דאָס איז די גרויסע מתּנה פון דער תּורה – זי גיט אונדז א מאפּע, א בלו-פרינט, אָבער מיר זענען די וואָס דארפן פלאסטערן דעם וועג."

מי יתן והיה!
 
Back
Top