איז מעגליך ידיעה און בחירה אויף איינמאל?

קען זיך גאט אליינס הרג'נען/מאכן אויס?
מ׳קען אפשר גיין אויף 2 מהלכים.

ער איז דאך ׳מחויב המציאות׳ דעריבער איז נישט שייך ער זאל ווערן אויס.

או יאמר בדרך אפשר, אז זיין ׳עקזיסטענץ׳ איז נאר מצד די נבראים וואס ער האט באשאפען. מצדו איז ניטאמאל שייך אים צו מגדיר זיין בגדר ׳מציאות׳ כמבואר בספר המורה. איז די סעקונדע ער איז מער נישט מהוה ומחי׳ די וועלט ח״ו איז ער אויס (בבחינת ׳אין מלך בלא עם׳. און א בוים וואס פאלט אין א ליידיגע וואלד מאכט נישט קיין נויז).
 
מ׳קען אפשר גיין אויף 2 מהלכים.

ער איז דאך ׳מחויב המציאות׳ דעריבער איז נישט שייך ער זאל ווערן אויס.

או יאמר בדרך אפשר, אז זיין ׳עקזיסטענץ׳ איז נאר מצד די נבראים וואס ער האט באשאפען. מצדו איז ניטאמאל שייך אים צו מגדיר זיין בגדר ׳מציאות׳ כמבואר בספר המורה. איז די סעקונדע ער איז מער נישט מהוה ומחי׳ די וועלט ח״ו איז ער אויס (בבחינת ׳אין מלך בלא עם׳. און א בוים וואס פאלט אין א ליידיגע וואלד מאכט נישט קיין נויז).
אלעס וואס דו זאגסט זענען לאגישע סתירות, אבער לויט ווי מ'שמועסט דא איז לאגיק געשטארבן ווען ס'קומט צו גאט

אליבא דאמת איז דיין ערשטע תירוץ די ריכטיגע, גאט מיט שטארבן זענען צוויי הפכים און דאס קען גאט נישט טוהן פונקט ווי א רינדעכיגע סקווער.

דיין צווייטע תירוץ איז דאמירן בעלמא. קודם וועגן די רמב"ם זאגסטו ממש פארקערט ווי אים, די איינציגסטע זאך וואס מיר קענען זאגן אויף גאט איז טאקע דאס אז ער עקזיסטירט אזא סארט עקזיסטירונג וואס וואלט נישט געקענט נישט עקזיסטירן.
 
דער באשעפער איז שלם בכל מיני שלימות, און ער קען אלעס
אבער דאס איז לויט די שפראך וואס אונז פארשטייען וויאזוי צו גלייבן אין אים, אבער די מציאות פון געטליכקייט איז נישט אין א גבול פון קענען, לעבן, טון, ס'איז נאר די שפראך וואס מיר נוצען, כדי צו קענען ארויסברענגן בדרך משל, אזויווי מיר טראכטן וועגן א מציאות אין דעם וועלט.

ממילא, ווען מ'קלערט אויפ'ן טיפ'ן באמת לאמיתו, איז אלעס בדרך משל, און אויך אין דעם דרך משל איז עס בלויז א משל; די טערמין פון לעבן, פון צייט, פון מעשה, יצירה, און אויך די עולם האצילות וואס איז טאקע שוין נישט קיין חומריות, אבער קעגן דעם געטליכער פארשטאנד איז עס א שיין וואס איז אויך ווייט פון התפשטות צורה ותואר לשון.
ס'איז עפעס וואס האט נישט קיין שום שייכות צו אונזער שפראך און טערמינען, פארשטאנד און מציאות הדברים.
ס'האט גארנישט קיין גרעניץ אדער צמצום.

דער סייענטיסט איז כחומר ביד היוצר, וואס מאכט הנחות מיט זיין לעפל שכל, און טאמער ס'שטימט נישט מיט זיין מגושמ'דיגע שכל, שטופט ער עס אריין נאך טיפער, און לייגט עס אריין אין א פרעים, און צייכנט אראפ א פאקט. ווען דאס גאנצע פאקט איז א פלא עצום יעדע רגע.

וויאזוי ווייס איך דאס? ווייל אויב זיי זאגן אז די וועלט שטייט שוין מילאנע יארן, און דער באשעפער פון אלעס, סיי פון די וועלט און סיי פון זיין לעפל חכמה, זאגט אנדערש. צייגט עס אז זיין דיעה האט נישט שוויות אפי' א שוה פרוטה.
נאר אויב ס'שטימט מיט גא'ט רייד, דאן גען מען עס אנעמען, בדרך יש חכמה בגוים, ואין המקרא יוצא מדי פשוטו.
 
איך וויזיט יעצט די ערשטע מאל דעי שנירל,

ס'איז מבהיל על הרעיון ווי אזוי מענטשן קענען מסביר זיין אזוי קלאר אזאכע קאמפלאצירטע זאכן..
מיין קאפ פריזט דזשאסט פון ליינען איין שורה.. איך פייגער צי האבן איינע פון ענק פאר א חברותא..

אגב ס'איז א שאד אז אזא שמעוס זאל נישט שטיין קלאר אויפן קעפל די נושא.. איך וואלט עס געליינט פון די ערשטע סעקאנד..
 
דער סייענטיסט איז כחומר ביד היוצר, וואס מאכט הנחות מיט זיין לעפל שכל, און טאמער ס'שטימט נישט מיט זיין מגושמ'דיגע שכל, שטופט ער עס אריין נאך טיפער, און לייגט עס אריין אין א פרעים, און צייכנט אראפ א פאקט. ווען דאס גאנצע פאקט איז א פלא עצום יעדע רגע.

וויאזוי ווייס איך דאס? ווייל אויב זיי זאגן אז די וועלט שטייט שוין מילאנע יארן, און דער באשעפער פון אלעס, סיי פון די וועלט און סיי פון זיין לעפל חכמה, זאגט אנדערש. צייגט עס אז זיין דיעה האט נישט שוויות אפי' א שוה פרוטה.
נאר אויב ס'שטימט מיט גא'ט רייד, דאן גען מען עס אנעמען, בדרך יש חכמה בגוים, ואין המקרא יוצא מדי פשוטו.
זייער פשוט, ווייל דאס אז די וועלט איז מיליאנע יארן אלט קען מען פיזיש אויפווייזן. אבער דאס אז ס'איז בכלל דא א גאט, און אויב שוין יא א גאט, אז ער האט אמאל געזאגט ווי אלט די וועלט איז, דאס איז שוין שווערער אויפצואווייזן.
 
דאס וואס דו זאגסט אז ס'בלייבט איבער בלויז צו גלייבן וואס איך שטעל פאר, איז אמת, אבער! ס'איז דא א אונטערשייד צווישן גלייבן סתם, און גלייבן נאכן אדורכ'אקערן דעם גאנצן טעמע, און דאן איינזען אז אויסער גלייבן איז נישטא קיין וועג צו לעבן מיט'ן אמת.
אמרתי אחכמה, והוא רחוקה ממנו.

איך בין נישט יעצט אין די מצב פון וואס @איש מבקש זאגט שרייבען קלאר די שווערסטע סיגיות, אבער די ווערטער זענען עטוואס שווער ארפ צו מאלן די הנחות פון וואס מען רעדט דא. ד.ה. אזוי דיינע לימיטס פון וויפיהל דו קענסט זעה הערן און טאפן איז געוואנדן אין וואספאר פלאץ דו שטייסט. למשל ווען דו שטייסט אויף די 13'טע עוועניו אויף די 40'צטע גאס ביים פיצא סטאר טעיבל 40, וויי ווייט זעהט דיי אויג ? איין מייל, צוויי מייל, ווי ווייט הערט דיין אויער ?

איצטערט ווען די וועסט שטיין אין פארנט פון א ביטש ווי ווייט וועט דיי אויג זעהן דאן?

פלי ארויף מיט א פליגער און קוק אראפ, ווי וייט זעהסטו דאן ?

יא דו ווערסט געבלאקט די וויו מיט די סייט וואס שטייען אין פארנט פון דיינע אויגען, אויערן און חושים.

אלעס וואס דו קענסט משיג זיי,ן צו עס קען יא זיין, אדער נישט זיין, ווענט זיך וויפיהל דיינע מוח, און חושים ערלויבן דיר צו פארשטיין. צו 1+1 איז איקוועלס 4 וועט דיין מוח מער נישט קענען משיג זיין, ווייל דו קענסט עס נישט זעהן, און ממילא פארשטייסטו עס נישט, און דערפאר זאגסטו אז עס קען נישט זיין. נניח אז פון א געוויסע פלאץ וועסטו עס יא קענען זעהן, דעם 1+1 = 4 וועט דאס אומעגליכע 1+1 ווערן טאקע צו איקוועלס 4.

איז אזוי לסיכום ווי טשעט דזשי. פי. טי. ענדיגט אייביג צי זיין באשרייבונג. וואס דו פארשטייסט נישט, איז פשוט ווייל דו זעהסט עס נישט, נישט ווייל עס איז נישט אזוי, אדער עס קען נישט זיין אזוי.
 
לאמיר פראבירן מסביר זיין דעם ענין, בעזרת ה'.
דער אייבירשטער ית''ש האט דיר געגעבן א אויסוואל, הטוב והרע וכו', און ער זאגט ובחרת בחיים.

אגב די גאנצע בחירה איז זייער א פיצעלע, ווי ס'שטייט געשריבן, פתחו לי פתח כחודו של מחט, א נאדל-שטאך, א קליינע בייג פון דעם מענטשעלע איז די עפענונג פון זיין בחירה. ואני אפתח לכם, איך וועל משלים זיין אלעס שפעטער אויף דיין אויסוואל.

סיי וועלכע סתירה איז נישט אויסגעשלאסן פון די יכולת פונעם באשעפער, און אויב ער האט געקענט מאכן ביים הר סיני עטליכע אזעלכע אומגעווענליכע פאקטן, ווי מ'זאל זען די קולות און דיבורים, די לוחות זאל קענען געלייענט ווערן פון אלע זייטן - כאילו ס'איז רינדעכיג, און אז מ'זאל עס נישט זען פארקערט ביי קיין איין ווינקל, און אז די מם און סמך זאלן הענגן אינמיטן.

דארפסט נאך ניסים וואס ער קען?
אינעם ווארט 'ומפליא לעשות' איז נכלל אלעס. ער מאכט וואונדער וואס קוקט אויס ווי א איינפאכע נאטור, ווען ס'נישט!

ער קען מאכן אז די פאקט זאל ווערן א צווייטע פאקט, ווייל 'ער' האט געמאכט די פאקט, וואס אלע סייענטיסטן בויען אויף זיין באשאפענע פאקט. און ער קען מאכן זאכן וואס דער גרעסטער צויבער קונצלער קען נישט.

מיסטער גרונעם פארשער האט געגעבן א נאמען פאר סקווער באקסעדיג, און פאר רינדעכיג - סירקל. קומט דער באשעפער פון מיסטער גרונם, דער באשעפער פון זיין שכל וואס האט אים געמאכט דעסיידען אז אזוי זאל ער עס רופען, און ער לייגט אריין אין אלעס א טויש; סירקל מיינט באקסעדיג און באקסעדיג מיינט סירקל.

אויב אזוי וואס איז גרונם'ס בחירה?
דער באשעפער האט באשאפן א נס, אז כאטש ער טוט אלעס, האט ער באזונדער באשאפן אזא אינטערעסאנטע פאקט וואס איז קעגן די פארשטענליכע געווענליכע פאקטן, אז דו האסט יא א בחירה, כאטש ער מאכט דיך די בחירה אויך.

וואס קען איך טון?
דו טו דיינס, און גאט ווייסט גוט וואס דו קלערסט און וואס דו ביסט יא שולדיג און וואס נישט. ווען דו וועסט לעבן בלויז מיט א נשמה אן א גוף, וועסטו זען די אונטערשייד צווישן אוועקנעמען די בחירה און האבן די בחירה אינעם געטליכען זינען.

[מיר האט גענומען אסאך יגיעה און פרייוויליגע עקשנות, און פראגעס פון דערהויבענע יודען, נאכאמאל און נאכאמאל, צו פארשטיין דעם טיפער כאפ, דעם באגריף. און טאמער טרעפסטו איינער וואס קען דיר נישט ענטפערן א צופרידנשטעלנדע ענטפער, איז יענער נישט דער וואס ווייסט אליינס די אמת גענוג קלאר. ]
דו האסט די מעגליכקייט נישט צו פאלגן, און ער האט דיר געגעבן דעם מעגליכקייט, ווייל ער איז אלמעכטיג, און קען באשאפן עפעס וואס דו קענסט עס נישט באגרייפן.

למשל, אז פייער זאל ברענען אין וואסער, און אויך, קען ער מאכן, אז ער אליינס זאל נישט קענען טון עפעס... ווייל ער איז נישט אונטער'ן ממשלה פונעם בריאה, ווייל ער האט עס געמאכט, און קען טון עפעס וואס די בריאה באגרייפט נישט. די זעלבע ווי ער קען מאכן די בריאה מיט אירע געזעצן און פאקטן.

ווייל ער קען באשאפן זאכן וואס ער האט לכתחילה געמאכט - אז לויט די נאטור קען מען נישט, און יעצט וועט ער ווייזן אז מיט די נאטור קען מען יא, כאטש ס'שטימט נישט. ווייל ער האט אלע קנעפלעך

נאר ער לאזט דעם טבע אזויווי ער האט עס איינגעשטעלט, אבער ער צייגט גענוג מאל, זאכן וואס זענען נישט לויט'ן טבע, און נישט לויט'ן פארשטאנד.

ער איז די באס, און וויפיל ער וויל דו זאלסט וויסן און פארשטיין, וועט ער לאזן די באגריפן אריינגיין אין דיין שכל.
אסאך ווערטער געניצט צו מסביר זיין אז "מען קען נישט פארשטיין"...
 
די איין ווארט אז ס'שווער משיג צוזיין, ווערט דא פשוט צעלייגט אויף טעלערלעך.
און מ'האלט דאס אינאיין מסביר זיין טייערע יודען.

ס'טאקע נישט דאס ערשטע גרינגסטע מחשבה וואס לייגט זיך אויפ'ן שכל פון סיי וועמען, אבער כדי זיך איבערצייגן אז ס'דא בלויז איינער וואס איז באס אויפ'ן וועלט און זיין ווארט האט ער געגעבן פאר משה עבדו עד נצח, דאס דארף דער עקשן וואס גלייבט קיינעם נישט, ארבעטן און גרובען און גרובען, און אלץ אכטונג געבן נישט אריינצופאלן ווי יענע נכנסו בפרדס.
ס'קומט סוף כל סוף צוריק צום אמת, נאר ס'איז א סכנה'דיגע וועג. אבער אויב וויל איינער דווקא, קען ער זיך ארויסלאזן אויף א לאנגע הייק, צווישן די ספרי חקירה פון 'אונזערע' חכמים, וואס זענען געווען און זענען מפורסם אויך ביי אלע פעלקער.

דער רמב''ם, דער בעל הכוזרי, ר' שלמה אבן גבירל, רבי ידעי' הפניני, דער רמב''ן, ס'דא נאך און נאך פון די דורות וואס חקירה איז געווען די סאמע הויפט באשעפטיגונג פון די גדולי עמינו. זכותם יגן עלינו.

אדרבה, ווער ס'געדענקט נאך נעמען פון די מחברי ספרים הקדושים אינעם סוגיה פון אמונת אחדות
 
איך האב אינגאנצן פארגעסן.
איך האב א יאר צוריק געטראפן א ספר אנליין, פון א גוטע יוד פון ארץ ישראל.

ר' ראובן פיזנטי שיחי' - א צדיק ועניו וואס לעבט לשם שמים, און ווייסט אפילו נישט וואספארא אוצר ער איז פאר די נייגעריגע חוזרים בתשובה, וואס האבן זיך אנגעהערט פון אלע שטותים פון די סייענטיסטן.
ר' ראובן קוקט עפעס נישט אויס אויסערליך דאס וואס ער פארקויפט, ווייל ער האלט זיך א איש פשוט. אבער איר מוזט טועם זיין פון אים פאר איר לייגט דאס אין א זייט.

ער האט ווידיאוס אנליין אויך, און ס'איז ממש מחיה נפשות.

ער האט געשריבן דעם ספר, א יחיד במינו ''ביי מיר'', וואס וועט אייך אויך לכאורה זעטיגן און קלאר מאכן אסאך ספיקות און קשיות און אויך ווייטאגען.

די ספר הייסט
''מחפשים את האמת''

כ'מיין אז מ'קען עס אראפנעמען פון זיין זייטל ''אור נקי''

אויב איר טרעפט עס נישט, וועל איך זיך מטריח זיין אייך צו שיקן, און ס'איז א מתנה אין מיין לעבן וואס כ'האב לכאורה זעלטן באקומען
 
די איין ווארט אז ס'שווער משיג צוזיין, ווערט דא פשוט צעלייגט אויף טעלערלעך.
און מ'האלט דאס אינאיין מסביר זיין טייערע יודען.

ס'טאקע נישט דאס ערשטע גרינגסטע מחשבה וואס לייגט זיך אויפ'ן שכל פון סיי וועמען, אבער כדי זיך איבערצייגן אז ס'דא בלויז איינער וואס איז באס אויפ'ן וועלט און זיין ווארט האט ער געגעבן פאר משה עבדו עד נצח, דאס דארף דער עקשן וואס גלייבט קיינעם נישט, ארבעטן און גרובען און גרובען, און אלץ אכטונג געבן נישט אריינצופאלן ווי יענע נכנסו בפרדס.
ס'קומט סוף כל סוף צוריק צום אמת, נאר ס'איז א סכנה'דיגע וועג. אבער אויב וויל איינער דווקא, קען ער זיך ארויסלאזן אויף א לאנגע הייק, צווישן די ספרי חקירה פון 'אונזערע' חכמים, וואס זענען געווען און זענען מפורסם אויך ביי אלע פעלקער.

דער רמב''ם, דער בעל הכוזרי, ר' שלמה אבן גבירל, רבי ידעי' הפניני, דער רמב''ן, ס'דא נאך און נאך פון די דורות וואס חקירה איז געווען די סאמע הויפט באשעפטיגונג פון די גדולי עמינו. זכותם יגן עלינו.

אדרבה, ווער ס'געדענקט נאך נעמען פון די מחברי ספרים הקדושים אינעם סוגיה פון אמונת אחדות
וויאזוי ווייסט א מענטש אז "סוף כל סוף קומט ער צוריק צום אמת" איז טאקע דער אמת?
איז נישט דא א מעגלעכקייט אז זיין מסקנא וועט זיין לויט וויאזוי ער איז אויפגעוואקסן און מען האט אים אריינגעבאקן אינגערהייט??
וויאזוי איז דאס אז פערצופאל אז פונקט יעדער קומט אן צום סוף (אדער פרובירט אנצוקומען) צו א מסקנא לויט וועלכע פלאץ ער איז אויפגעוואקסן און מען האט אים אריינגעבאקן אינגערהייט?
 
די איין ווארט אז ס'שווער משיג צוזיין, ווערט דא פשוט צעלייגט אויף טעלערלעך.
און מ'האלט דאס אינאיין מסביר זיין טייערע יודען.

ס'טאקע נישט דאס ערשטע גרינגסטע מחשבה וואס לייגט זיך אויפ'ן שכל פון סיי וועמען, אבער כדי זיך איבערצייגן אז ס'דא בלויז איינער וואס איז באס אויפ'ן וועלט און זיין ווארט האט ער געגעבן פאר משה עבדו עד נצח, דאס דארף דער עקשן וואס גלייבט קיינעם נישט, ארבעטן און גרובען און גרובען, און אלץ אכטונג געבן נישט אריינצופאלן ווי יענע נכנסו בפרדס.
ס'קומט סוף כל סוף צוריק צום אמת, נאר ס'איז א סכנה'דיגע וועג. אבער אויב וויל איינער דווקא, קען ער זיך ארויסלאזן אויף א לאנגע הייק, צווישן די ספרי חקירה פון 'אונזערע' חכמים, וואס זענען געווען און זענען מפורסם אויך ביי אלע פעלקער.

דער רמב''ם, דער בעל הכוזרי, ר' שלמה אבן גבירל, רבי ידעי' הפניני, דער רמב''ן, ס'דא נאך און נאך פון די דורות וואס חקירה איז געווען די סאמע הויפט באשעפטיגונג פון די גדולי עמינו. זכותם יגן עלינו.

אדרבה, ווער ס'געדענקט נאך נעמען פון די מחברי ספרים הקדושים אינעם סוגיה פון אמונת אחדות
מען דארף נישט צוקומען צו גאט צו אנערקענען אז דער מענטשליכער מוח קען נישט אלעס משיג זיין. דער מענטשליכער מוח האט זיך איוואלווד מעיקר צו סערווייוון, נישט צו פארשטיין מה למעלה ומה למטה.

למשל די חלק פון וואס איז אויב איך שיס א בולעט אין די ליפטן, און עס פארט און פארט און שטעלט זיך נישט אפ, ביז ווי גייט עס? און וואס איז געווען פאר אלעס? 'אין סוף' איז עפעס וואס די מענטש קען נישט געהעריג משיג זיין, איז אנשטאט לעבן מיט די פאקט אז די מענטש קען (נאכ)נישט אלעס פארשטיין, האט מען פשוט פאברעצירט א גאט קעריקטער וואס איז עגזעמט פון שכל, און דאן פילן געוויסע מענעשן רואיגער פאר סאם ריזאן.
 
ס'דא א תורה'לע דערויף, והיה עקב תשמעון, סוף כל סוף וועט איר דאך ממילא מוזן אויסהערן,
איז פארהאן א מהלך דאס מסביר צו זיין אן ברענגן ראיות פון די תורה? ווארום די תורה איז דער וואס געבּט אונז די אינפארמאציע, יעצט ביטע זיי מסביר פון דרויסן פון די אינסטרוקציע אז דאס איז טאקע אזוי און נישט ברענג ראיות פון די אינסטראקציעס אליין ווייל דאס איז א צירקולאר ארגומענט
 
אקעי, לאמיר איבערזאגן קלארער. "מענטשן מיט שכל" קענען נישט פארשטיין.

אדרבה, פארשטייסט יא? זיי מסביר.
האט נישט עפעס אזוי, דער רמב''ם געשריבן אין זיין מורה נבוכים.

צו אנקומען צו די השגה'ס קען מען נישט זיין אויף קרעמל און פארשטיין. איך האב נישט גזאגט אז איך פארשטיי, פונקט ווי דו קענסט נישט קען איך אויך נישט. מיין זעהן איז נישט ווייטער פון דיינע. אבער די וואס זעהן יא זיי פארשטייען טאקע יא.
 
האט נישט עפעס אזוי, דער רמב''ם געשריבן אין זיין מורה נבוכים.

צו אנקומען צו די השגה'ס קען מען נישט זיין אויף קרעמל און פארשטיין. איך האב נישט גזאגט אז איך פארשטיי, פונקט ווי דו קענסט נישט קען איך אויך נישט. מיין זעהן איז נישט ווייטער פון דיינע. אבער די וואס זעהן יא זיי פארשטייען טאקע יא.
און מהיכא תיתי אז ס'איז בכלל דא אזעלכע וואס זעען יא?
 
@יאסעלע ברוין איך ווארט נאך אויף א תשובה אויב גאט קען זיך אליינס הרג'נען? עס איז א פשוט'ע יא אדער ניין שאלה

אגב דו האלטסט אין איין דערמאנען די ראשונים, להוי ידוע אז אלע ראשונים האבן געהאלטן אז גאט קען "נישט" מאכן א רינדעכיגע סקווער, די געדאנק אז די אייבערשטער קען טוהן אפילו לאגישע אוממעגליכקייטן איז נתחדש געווארן בימי האחרונים וכמבואר בספר הנפלא "מה שאלוהים לא יכול"
 
וז"ל הרמב"ם ז"ל במורה א' ע"ה

ולא ניחס לאלוה ית' לאות להיותו בלתי יכול להגשים עצמו או לברוא כמותו או לברוא מרובע צלעו שוה לאלכסונו. כן לא נאמר שהוא לואה להיותו בלתי בורא לבדו - שחיוב מציאותם הוא שיהיו שנים - ולא יהיה זה צורך אבל הכרח והפכו הוא הנמנע. כמו שלא נאמר שהאלוה ית' לואה להיותו בלתי יכול להמציא גשם אלא בברוא עצמים פרדיים וקבצם במקרים יברא בהם לפי דעתם; ולא נקרא זה הצורך ולא לאות שחילוף זה - נמנע. כן יאמר המשתף נמנע שיעשה האחד לבדו - ואין זה לאות בחוק אחד מהם שמציאותם - המחיב שיהיו שנים:
 
Back
Top